looks like Fort Boyard

ფოტოები, ფოტოები… როცა შენს თვალწინ ზუსტად ის წამი გაიელვებს, რომელიც აუცილებლად უნდა გააჩხაკუნო და იცი, რომ, ფოტოაპარატის ნაცვლად, ჯიბეში ერთი ჩვეულებრივი მობილური გიდევს, სული წაგძლევს, ადგები და გადაიღებ. სხვანაირად მართლა ვერ დავახასიათებ ჩემ მიერ გადაღებულ ამ სურათებს. ვიცი, დღეს ბევრს არ ეფოტოება და მიტინგების თემა ურჩევნია, მაგრამ ამას ახლა თუ დავპოსტავდი, თორემ მერე, არამგონია, გამებედა ან გამხსენებოდა.

თბილისის ზღვაში მოძირალი სტადიონი

ერთ წვიმიან დღეს

გულწრფელად უტვინო გამოხედვა

ბორგავდა

ზოლებიანი ოთხფეხი

ახლოს არაფრით მოვიდა, რომ თვალები გადამეღო

ჭყეტელა

პა

Heart is biting as powerful as the flash drive, laying on my chest, is shaking.

I’m talking to myself in English while walking in the street, trying to create a poem but vainly.

I love my dreams as they obey my mind.

Sometimes I desperately want to take my biting heart into my hands and feel that electric impulse of life which runs through human’s body.

I love the God, I know that he always helps when I’m asking with all my heart.

…have to publish the post as the battery is low.

დაფიქრებულხართ იმაზე, თუ რამდენი დღე და ღამე, ამვლელ-ჩამვლელი, მზე თუ სტიქიური უბედურება უნახავს თუნდაც იმ ხეს, ჩვენი ფანჯრიდან რომ მოჩანს? ეს მაშინ, როცა ჩვენ მივდი-მოვდივართ, ვჭამთ, გვძინავს ან ფეისბუკში ვართ. ამ დროს ქუჩაში, ქალაქში, სოფელში, მთაში, ან, სულაც, დედამიწაზე “ვიღაცები” უბრალოდ არიან და ყველაფერს აკვირდებიან, აბსოლუტურად ყველაფერს. და, რაც მთავარია, იმახსოვრებენ…

_ვა, წვიმა წამოვიდა?

_ჰო, მაგარია. თითქოს აცივდა.

_აცივდა კი არა, დათბა. უბრალოდ, ახლა აცივდა. გახსოვს, ხომ, ზაფხულში წვიმის დროს ჩემს ქუჩაზე ხის ქვეშ რომ ვისხედით?

_ჰო. ერთი ვეებერთელა ხე მთელს ქუჩაზე. არადა, რა აზრი ჰქონდა იქ ჯდომას. ხომ მაინც ვსველდებოდით.

_ეგ ხე მოჭრეს ორი დღის წინ.

_უი, ხო? ტეხავს. რატომ?

_ახალმა მეზობლებმა ამოიჩემეს. არიქა, მეხი დაეცა და ტოტები დაუხეთქაო. მოტყდება და პირდაპირ ჩვენს სახლს დაელეწებაო. და ყველა გოიმივით დაეთანხმა. ნეტა, ის თუ მაინც იცოდნენ, რომ იშვიათი ჯიშის ძელქვა მოსპეს. თან, რა საზიზღრულად: დილით “დრუჟბის” ხმამ გამაღვიძა და ფანჯრიდან რომ გადავხედე, უკვე მოთავებული ჰქონდათ საქმე. დარწმუნებული ვარ, ჯერ ნაჯახით დაუწყებდნენ ჩალიჩს და არაფერი გამოუვიდოდათ. იცი რატომ? იმიტომ, რომ ამ ჯიშის ძელქვას ნაჯახი ვერ აპობს. ადამიანის გამომგონებლური სიდამპლეც სწორედ აქ ერთვება…

ყველაზე ახლოს ჩრდილოეთ პოლუსთან ყველაზე ყინულოვანი ტყე, ტაიგა მდებარეობს. დედამიწის ეს ადგილი, მეტწილად, დაუსახლებელია და ტაიგაც ხელუხლებელი რჩება, რის გამოც ეს შრე დედამიწაზე არსებული ხეების მესამედს მოიცავს. ამ წიწვოვანი გიგანტის მიერ გამოყოფილი ჟანგბადი მთელს პლანეტაზე ახდენს ზეგავლენას.

_არადა, რაც თავი და შენი სახლის აივანი მახსოვს, სულ მაგ ხეს ვუყურებდი. ზამთარში, ფოთლოლგაცვენილი რომ იდგა, “დინოზავრს” ვეძახდი. ზაფხულში მის ქვეშ ავეყუდებოდი, ნიკაპს ქერქზე მივაჭერდი და მაღლა ავხედავდი. ხის ნაპრალები დიდ კანიონს ჰგავდა. სულ მეგონა, რომ ყველა ძაღლს იმახსოვრებდა, რომელიც მიაფსამდა და მინდოდა, ერთ დღეს ყველა სათითაოდ ეცემა…

პლანეტის შუა ნაწილისკენ გიგანტური სეკვოია, მსოფლიოს ყველაზე მაღალი ხე იზრდება. ამ წიწვოვანის სიმაღლე 50-დან 85 მეტრამდე აღწევს. ადგილი, სადაც სეკვოია იზრდება, უხვადაა მზის სხივითა და ტენით გაჯერებული, რის შედეგადაც ეს ხეები ათასობით წელიწადს ცოცხლობენ.

_მე-7 კლასში ვიყავი, როცა სკოლაში მეგობარმა არაყის ბოთლი მოიტანა, საკლასო ოთახში დააბრეხვა და ცეცხლი წაუკიდა. გახსოვს, ხომ? გარიცხვას იმან გადაარჩინა, 3 დღის განმავლობაში იმ ძელქვაზე რომ იმალებოდა. მერე ემოციებიც ჩაცხრა. ერთი წლის შემდეგ ჩემი ნახატები მანდ გამოვფინე. შენ უკვე მეორეში იყავი გადასული. არც არაფერი მკითხეს, ისე მიალურსმეს სურათები ხეს. იმავე სა$ღამოს, როცა გამოფენა დამთავრდა, ჩემი ხელით ამოვაცალე ყველა ლურსმანი.

თითქმის იმავე ზონაში, სადაც სეკვოიაა, ოღონდ პლანეტის სულ სხვა მხარეს, ბაობაბი იზრდება. დედამიწის ყველაზე განიერი ხე აფრიკის მიდამოებში ხარობს და დიდ გვალვებს წვიმის სეზონზე დაგროვილი წყლით უძლებს.

ბაობაბი მხოლოდ ვეებერთელა ხე რომ არ არის, ეს, ძირითადად, ჩიტებმა და მაიმუნებმა იციან. წვიმის სეზონზე, როდესაც ხე მთელი ძალით იწყოვს წყალს ნიადაგიდან, მის "უსიცოცხლო" ტოტებზე ასეთი ყვავილები გამოიზრდება.

_ მე, კიდევ, არ მახსოვს, რომ ეგრე გაგეფანატებინოს ხეებზე. არა, მეც მიყვარს, მაგრამ რავი.

_ გეტყვი: მე იმიტომ მიყვარს ხეები, რომ მათში ძალას ვგრძნობ, დაცულობისა და იმედის დიდ ძალას. ხეს რომ გადაჭრი, მის რგოლებს დააკვირდი და დარწმუნდები, რომ წელიწადის ნებისმიერი ცვლილება მასზეა აღბეჭდილი. მარტო ჩრდილოეთსა და სამხრეთს არ “გეუბნება” მისი რგოლები. ზოგი ხაზი სუფთა და აკურატული, ზოგი კი დანჯღრეული და ამოჩორკნილი. იმიტომ, რომ იმ წელს რაღაც საშინელება მოხდა და ხეს ეს ახსოვს. გადის დრო და ხან ერთ  კარტოფილივით გაციებულ მეზობელს მიარბენინებენ სასაფლაოზე და ხან მეორეს. ისტორიას კი უმნიშვნელო და ყოფითი ფაქტების დამახსოვრება ეზარება. ჰოდა ვინ იმახსოვრებს ავარიებს, ჩემი ველოსიპედიდან ჩამოვარდნის შემთხვევებს, ჯოკერში ვინ რამდენი მოიგო და ვის რა კარტი ჰყავდა? ვინს ახსოვს, ზუსტად რამდენმა მელოტმა ჩაიარა ამა და ამ დღის ამა და ამ დროს, ვინ დაითვალა ცაზე გავარდნილი მეხი ან მომწყდარი ვარსკვლავი? იცი ?

ხ.ე.

P.S. ადამიანებიც ხეებს ჰგვანან. ბერდებიან, ხმებიან და მეხსიერება სკლეროზის ქერქად ექცევათ.

იყო ერთი ჯაზის მოყვარული ბუზი ზეზვა, რომელიც ლუი არმსტრონგის საყვირში ცხოვრობდა. ყოველდღე პატრონის კონცერტებს გულანთებული უსმენდა და თავისთვის ჯაზურ რიტმში ბზუოდა. ღამღამობით კი საყვირის ჩემოდანში ერთი პატარა ჭუჭრუტანიდან შებობღდებოდა და ინსტრუმენტში მოიკალათებდა. ზეზვამ იმდენი ქნა, რომ ბზუილით პატრონის ზუსტ პაროდიას აკეთებდა, ხოლო ვინაიდან ლუი არმსტრონგი დიდი მუსიკოსი იყო, ზეზვაც არანაკლები ბზუიკოსი შეიქნა. ერთხელაც, როცა ლუი ევროპული ტურნესათვის გემით ატლანტის ოკეანეს სერავდა, გემბანზე გამოფრენილი ზეზვა ქარმა წაიღო და წყალში მოისროლა. იქ მას ბევრი არ უწვალია: მშიერმა თევზმა ხახაში გადაისროლა და ზეზვას ცხოვრების პირველი ნაწილიც ასე დასრულდა.

უკუნეთი სიბნელისაკენ მიექანებოდა კმაყოფილი და მაძღარი სხმარტალა გველთევზა, როცა მუცელში რაღაცამ გაუბზუილა. შეჩერდა. ლაყუჩი უგდო. ზეზვა გამეტებით იბრძოდა და თავგამოდებით ბზუოდა. ეს ხომ ის რიტმია, ის პასაჟია, რომელსაც მისი ბენდი ამდენ ხანს ეძებდა. არა, ზეზვა დღეს არ მოკვდება, უნდა გადაარჩინოს! გველთევზამ წყლის ზედაპირზე ამოცურა, კუჭი ჰაერით გაივსო და ბზუილ-ბზუილით ჩაეშვა ძირს. ასე გაიმართა ჯაზზი ოკეანის ფსკერზე.

ბევრი იბზუა თუ ცოტა იბზუა, ზეზვას თითქოს ნაცნობი ხმები მოესმა. ეგონა, ვიღაც ღვთისნიერმა გველთევზა ბადეში გამოიმწყვდია და გემზე აიტანა. ახლა ისღა დარჩენოდა, დალოდებოდა, როდის გამოფატრავდნენ და მერე ისევ შეძლებდა უდარდელად ბზუილსა და ფრენას. ვერ მოგართვით, ბატონო ზეზვა. გველთევზამ ფსკერზე შეკრებილ უკუნეთში მოლივლივე მანათობელ ჩონჩებს თავისი მუსიკალური ნანადირევის შესახებ უამბო.

ბენდის წევრები:

აბრაჰამი - ტრომბონი

პოლიკარპე - კლავიში

ზიგფრიდი - დასარტყამები

სედრიკი - საქსოფონი

ლაფშა ჯეკი - პირველი საყვირი

ქრომოსომა ქორიძე - გამნათებელი

ლიფსიტა კოწახურიძე - ელექტრიკი

სხმარტალა - დამლაგებელი

დავიტოვოთ, დავიტოვოთო – ერთხმად შესძახეს მუსიკოსებმა და გველთევზამაც შვებით ამოისუნთქა. ბუნებრივია, მას საბრალო ზეზვაც ამოჰყვა. ის-ის იყო, ხსნას ელოდა, რომ ოკეანის ფსკერზე მოადინა ზ$ღართანი და ხრჩობა დაიწყო. გველთევზამ ისევ პირში გადაისროლა ბენდის ახალი წევრი და სასწრაფოდ ოკეანის ზედაპირისაკენ გასრიალდა, ჰაერის ახალი ყლუპის ასაღებად. აი, მიასწრო თუ არა, ეს თქვენთვის მომინდია

ქუთაისში ეს ყველაფერი ალმოდოვარის “დაბრუნების” დასაწყისს ჰგავს რაღაცით (წინადადებაც სინტაქსურად ასე დავაწყვე). საიქიოს საელჩოში, სადაც დრო გაჩერებულია, წარმავალთა კვალი ჩნდება. დაჟანგულ, ჩუქურთმებიან ღობეებს ხეხვის ჟღრიალი გაუდით, ერთი წლის გაუღებელ პაწაწინა კარებს კი – ჭრიალი. საფლავთა ქვებს შორის ამოჩრილი სარეველები, რომლებიც თვეობით ხარობდნენ და პოზიციების გამაგრებაზე ფიქრობდნენ, ახლა ერთ კუთხეში საცოდავად მიუყრიათ. ქვაზე ამოკაწრული გარდაცვლილთა პორტრეტები, რომელთა დაბნეულ-გამოლეული გამოხედვაც ბუნებას მტვრის სქელი ფენით დაუფარავს, ახლა ისეა გაკრიალებული, როგორც იმ უბედურ დღეს. საიქიოს საელჩო, დემოგრაფიული მუზეუმი თუ ქვაზე მხატვრობის გალერეა მალე ყოველწლიურ დღესასწაულს უმასპინძლებს.

აქ არაფერი იწვის გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვინმეს თავისი მიცვალებულები გაახსენდება.

მივლენ, ილაქლაქებენ, ღვინოს ზრდილობიანად (მაგრამ დანანებით) დააქცევენ ტრადიციისამებრ, თითო კვერცხსაც გადააგორებენ და გაისამდე აღარ გამოჩნდებიან. გვინდა-არ გვინდა, ქუთაისში სასაფლაოზე კვლავ აღდგომა დღეს გავდივართ. მეც მივეჩვიე ამას და აღარ ვაპროტესტებ. მე, როგორც ქუთაისელს, რომ მკითხოთ, რატომ ორშაბათს არ გავდივარ სასაფლაოზე, დავფიქრდები და გიპასუხებთ: “აბა, აღდგომა დღეს, როცა ყველა გადის, სახლში რა ვაკეთო, ვჭამო?” ჩვეულება ჯერჯერობით კვლავ რჯულზე უმტკიცესია.

"მაჩვენე შენი საფლავი და გეტყვი, როგორი პატრონი გყავს შენ"

ქართველებს რომ გარდაცვლილთა სულებთან ნებისმიერი სახის კონტაქტი გვიყვარს, ამას სასაფლაოებიც მოწმობენ.  99,9%-ს გარდაცვლილის სურათ(ებ)ი ამშვენებს, დაახლოებით ამდენივეს გააჩნია პატარა მაგიდა (სკამიც) მცირე სააღდგომო პურმარილის გასაშლელად და ასევე, თითქმის, ყველა მათგანი შემოღობილია დაბალი, (ქვის ან ლითონის) დეკორატიული გალავნით. ეს სტანდარტია. ჩვენ, დაახლოებით, ნახევარი წლის საყოფს ვხარჯავთ იმ სახლებში, რომელთაც, უკეთეს შემთხვევაში, წელიწადში ერთხელ თუ მივაკითხავთ. მაგრამ სასაფლაო ჩვენი ტრადიციაა ისევე, როგორც ესპანელებისა ან, თუნდაც, ეგვიპტელების.

ზოგიერთ საფლავზე ერთი გარდაცვლილის ათამდე ასეთი პორტრეტია. ვერ გავარკვიე, ეს დიდი მწუხარების, დიდი ფულის თუ დიდი მატრაკვეცობის შედეგია. მით უმეტეს, რომ ვერც ერთ მათგანს ვერ დაწამებდით ხელოვნების ნიმუშობას.

თუმცა ყველაფერი განიცდის მოდერნიზაციას. ბოლოს და ბოლოს, ეგვიპტეში მუმიფიცირების ათასწლოვანმა ტრადიციამ პტოლემეოსთა ხანაში თუ იცვალა იერსახე, სასაფლაოს მხატვრობამ რაღა უნდა თქვას. ქუთაისში, იმ სასაფლაოზე, რომელიც ჩემი ბავშვობის განუყრელი მოგონებაა, მინახავს ძველისძველი საფლავის სადა ქვები, რომლებიც მე-20 საუკუნის შუახანებში უკვე სტანდარტებს აღარ შეესაბამებოდა და ისინი ბიუსტებმა შეცვალეს. ახლო წარსულშიც დაიდგა რამდენიმე, რასაც დღეს ქაჯობად და გოიმობად მოიხსენიებენ. 60-იანი წლებიდან წამოვიდა და აქამდე მედგრად მოაბიჯებს ქვაზე მხატვრობა, რომლის პარალელურადაც ვითარდებოდა აკვარელის საღებავით სრული ზომის პორტრეტების ხატვა. ამ უკანასკნელთ რკინის შემინულ ყუთებში ათავსებდნენ. რა თქმა უნდა, დღეს ეს უკვე გადაჭარბებული და გრძნობებზე მოთამაშე “პაკაზუხობაა”, ისევე, როგორც სასაფლაოს გადახურვა (თავისი წვიმის მილებით). თუმცა ადრე ქვაზე ფერადი ფოტოს ამოკაწვრა ვერ ხერხდებოდა და ამით, შეგვიძლია, გამართლება მოვუძებნოთ აკვარელში შესრულებულ უფრო რეალისტურ ნახატს. შეხედავ, როგორ გიყურებს გაღიმებული სახით, თვალს ცრემლი მოგადგება და ეგეც შენი გულამოსკვნილი ტირილი.

უამისოდ სასაფლაოს ხიბლი ეკარგება. პატარა სკამი და მაგიდა, ვისთანაც პურმარილი მავიდა

დღესდღეობით სასაფლაოზე გარდაცვლილის ერთი სურათით შემოიფარგლებიან, რაც სავსებით ნორმალურად მიმაჩნია: არც პაკაზუხობაა (ამ ბარბარიზმის ქართული შესატყვისი ვერაფრით გავიხსენე) და არც ტრადიციას ღალატობს. საერთოდ, ვფიქრობ, ქვებზე სურათების მოხავის წესი უნდა დარჩეს. “უნდა”-ც ზედმეტად მკაცრი მეჩვენება. მინდა, რომ დარჩეს. ბოლოს და ბოლოს, ჩვენია, რა. თუმცა, ვერ ავიტან გაფერადებულ სურათებს რომ ახატინებენ. შავ ქვაზე თეთრი სახე და წითელი მაისური – ო მაი გოდ! გემოვნების ამბავია, თორემ მიცვალებულს იმ სურათიც ფერიც ჰკიდია, ზომაც, ქვის ხარისხიც და ისიც, თუ რამდენი ლოკოკინა გადაისრიალებს მასზე წვიმიან დილას.

თუ მაინცადამაინც ხელოვნების კუთხით განვიხილავთ, მე ეს პორტრეტი მირჩევნია. არა მხოლოდ იმიტომ, რომ ზედ ჩემი ბებიაა გამოსახული, რომელსაც ახლაც მივტირი. არამედ იმიტომ, რომ ჯერ მართლა ვერ ვნახე მსგავსი ოსტატობით ამოკვეთილი სურათი. მსგავსებასა და ხასიათზე არაფერს ვამბობ. ერთ ხანს მეგონა, ზეთიანი საღებავებით იყო შესრულებული. თურმე, თმის თიითოეული ღერი ქვაზეა ამოკაწრული. როცა საკუთარი თვალით ვუყრებ, მისი გამოხედვა და ხმა მახსენდება.

ადრე, ბავშვობაში, როცა აღდგომის არსს ვერ ვწვდებოდი, სასაფლაოზე კვერცხებით დატენილი დავრბოდი, ნაცნობ სახეებს ვხედავდი (ცოცხლებს ან მიხატულებს) და დაკარგვას უშედეგოდ ვცდილობდი. ახლა კი, როცა ვაკვირდები, თუ როგორ ივსება ერთ დროს ცარიელი ადგილები “ახალმოსახლეებით”, როგორ იმატებს და გრძელდება ვიწრო ქუჩები მოდური სურათებით, ტრადიციული ფორმის “მინისახლებითა” და პაწია ჭიშკარდატანებული კოხტა ღობეებით, ვხვდები, რომ სასაფლაოზეც არსებობს დრო. დრო, რომელიც სულ ერთ ადგილას დგას. წიკწიკებს, მაგრამ არ იძვრის.

.....-ის ქუჩა

ზუსტად 99 წლის წინ, 1912 წლის 15 აპრილს, მსოფლიო “ტიტანიკის” კატასტროფამ შეძრა. იმ დროისათვის ყველაზე დიდი და ძვირფასი გემი თავის პირველ რეისზე აისბერგს შეეჯახა და ატლანტის ოკეანეში ჩაიძირა. კატასტროფას, 2200 მგზავრიდან, 1500 ემსხვერპლა.

შაბათი დილა გათენდა. მეხუთეკლასელმა ფრიადოსანმა ჩვეულებისამებრ 8-ზე გაიღვიძა, ბევრი არ უკოტრიალია, ფეხზე წამოხტა, ზოლებიანი მოკლემკლავიანი მაისური ჩაიცვა (ეღირსა თბილი ამინდები!) და ტელევიზორის ოთახისკენ გაემართა. გადმოალაგა სქელი, დახვეული ფურცლები, ძველი უხმარი შპალერი, სახაზავ-ფანქრები და ვიდეომაგნიტოფონში ისევ ის კასეტა შეაცურა.

იფიქრებთ, ეს სასიყვარულო სცენა განსაკუთრებით რომანტიკულად ეჩვენებოდა, არადა სულ არ აინტერესებდა, ვინ ვის კოცნიდა. ერთადერთი, რაც მას გამუდმებით და განუზომლად იზიდავდა, გემი იყო. საგანი, რომლის მსგავსიც აქამდე არასდროს ენახა და არც ოდესმე დაინტერესებულა მისით…

ეს "ტიტანიკია" ჯერ კიდევ მშენებლობის პროცესში. 268 მეტრის სიგრძის, 28 მეტრის სიგანის და სუფთა წონით 24 900 ტონის გიგანტის აგება მაშინდელ ვალუტაზე 7 500 000 დოლარი დაჯდა, რაც დღევანდელი კურსით 400 000 000 დოლარს შეადგენდა.

ეს პირველი კლასის სასადილო დარბაზია. ფუფუნება, მოოქროვილი ჩუქურთმები, საუცხოოდ მორთული ინტერიერი და თავაზიანი პერსონალი "ტიტანიკს" იდეალურ ადგილად აქცევდა არა მხოლოდ მდიდართათვის, დაბალი ფენის წარმომადგენელთათვისაც. "ტიტანიკი" პირველი ლაინერი იყო, რომელსაც ჰქონდა საცურაო აუზი და თურქული აბანო. იქ შეგეძლოთ, რეგულარულად გევლოთ ტრენაჟორებზეც და დალაქთანაც.

ეს მესამე კლასის მოსაწევი ოთახია. მიუხედავად ფენათა მკაცრი დიფერენციაციისა, "ტიტანიკზე" მოხვედირლთა უმრავლესობა თავს უბედნიერესად გრძნობდა, რადგანაც გაუმართლა და ფეხი შედგა მსოფლიოს ყველაზე უსაფრთხო ლაინერის გემბანზე. წინ ამერიკა ელოდათ, ასრულებული ოცნებების ქვეყანა.

“ტიტანიკის” ხილვის შემდეგ ერთი ოცნება გაუჩნდა: კიდევ ენახა იგი. ენახა გაზეთებში, ენციკლოპედიებში, დოკუმენტურ ფილმებიში, სათამაშოებში, სიზმრებში მაინც. ყოველდღე, როგორც კი გაკვეთილებს მორჩებოდა, თავისი საფიქრალის ერთადერთ “დოკუმენტურ” წყაროს, კასეტას მიუბრუნდებოდა და დეტალურად იხატავდა გემის ყველა ნაწილს, რისი გარჩევაც შეეძლო. ამდენი დაპაუზებით ფირიც ნელ-ნელა იცრიცებოდა და გამოსახულებაც ფუჭდებოდა, მაგრამ ეს არ აღელვებდა. იმდენი მოახერხა, რომ მამამისს მეორე, უკეთესი ხარისხის კასეტა აყიდინა ფრიადებზე ნასწავლი გაკვეთილების სანაცვლოდ…

ეს უზარმაზარი ხომალდი ამ ოთახიდან იმართებოდა. "ტიტანიკს" ორი საჭე ჰქონდა. აქედან ერთს გაშლილ სივრცეში მოძრაობისათვის იყენებდა, მეორეს - პორტებში შესასვლელად. გემმა გეზი საუთჰემფტონიდან 10 აპრილს აიღო და ირლანდიის გავლით ატლანტის ოკეანე უნდა გადაეკვეთა. დაუვიწყარი მოგზაურობა ნიუ-იორკში დასრულდებოდა. კომპანია White Star Line, რომელსაც "ჩაუძირავი ტიტანიკი" ეკუთვნოდა, განუზომელ სახელს მოიხვეჭდა.

გემისკაპიტანი ედუარდ ჯონ სმიტი (მარცხნივ მსხდომი) ეკიპაჟის სხვა წევრებთან ერთად. სწორედ მისი ბრძანებით უმატა გემმა სვლას, რათა რეკორდულ დროში, 5 დღის ვადაში ჩასულიყო დანიშნულების ადგილამდე. სანამ "ტიტანიკი" სიჩქარეს კრეფდა, პარალელურად იგი დაუმორჩილებელიც ხდებოდა. ქვანახშირზე მომუშავე მექანიზმი ძნელი სამართავია და თუ საჭიროებამ მოითხოვა, მის მანევრირებას დიდი დრო დასჭირდება. 14 აპრილის ღამეს ყველაფერი ეს დამტკიცდა, მაგრამ უკვე ძალიან გვიან იყო.

დაახლოებით 12-ის ნახევარი იყო, როცა სამეთვალყურეო ანძაზე აისბერგი შენიშნეს. გემი პირდაპირ მისკენ მიდიოდა. ოფიცერმა უილიამ მერდოკმა ბრძანება გასცა: "საჭე მარცნივ, გემი სრული სვლით უკან!" შემდეგ ბრძანება შეცვალა და გემმაც მოხვევა დაიწყო, თუმცა "ტიტანიკი" იმდენად ძნელად მანევრირებადი და იმდენად დიდი ინერციით მიმავალი იყო, რომ აისბერგს გვერდი ვერ აუარა და აისბერგს მარჯვენა მხიდან დაარტყა. დარტყმა იმდენად ძლიერი აღმოჩნდა, რომ გემის კორპუსის წყალქვეშა ნაწილი კონსერვის ქილასავით გაიჭრა. "ტიტანიკის" არქიტექტორმა ტომას ენდრიუსმა, რომელიც ასევე ბორტზე იმყოფებოდა, უკვე 20 წუთში დადო დასკვნა, რომ "ჩაუძირავი ლაინერი" საათნახევარში დაიღუპებოდა. გემის 16 წყალგაუმტარი დანაყოფიდან 6 დაზიანდა და წყლით გავსება დაიწყო. "ტიტანიკს" შეეძლო, გადარჩენილიყო ნებისმიერი 5 ასეთი წყალგამყოფის დაზიანების შემთხვევაში, მაგრამ 6-ს ვერ გაუძლებდა.

მშობლებს უკვე დასანახად ეზიზღებოდათ “ტიტანიკი”. ბავშვს ავადმყოფს ეძახდნენ. როცა სხვები ომობანას თამაშობდნენ, ის სახლში იჯდა და აისბერგით დაზიანებულ გემის ნაწილებს წითელი ფანქრით ნიშნავდა. სათამაშოდ როგორ არ გადიოდა, მაგრამ იყო მომენტები, როცა სახლში ყოფნა და გემის კვლევა-ძიება ყველაფერს ერჩივნა. ამასობაში რუსულად დუბლირებული ფილმი ისე გადაღეჭა (ორიგინალები არ იშოვებოდა), რომ უკლებლივ ყველა სიტყვა და რეპლიკა ზეპირად იცოდა. იწყებოდა ასე: “Парамоунт Пикчерс” и “20-й Вке Фокс” представляют… “ТИТАНИК”. ფილმის ყურებისას რეპლიკებს რამდენიმე წამით ადრე იძახდა და ამით სხვასაც აწონებდა თავს (არადა, სხვას კარგა ხანია, ყელში ჰქონდა ამოსული) და თავის მეხსიერებასაც ამოწმებდა…

გემზე 2200 მგზავრი და მხოლოდ 20 მაშველი ნავი იყო, რაც ნიშნავდა, რომ, საუკეთესო შემთხვევაში, დაღუპვას მგზავრთა ნახევარი გადაურჩებოდა. ნავებში პირველ ჯერზე ჩასხდომის პრივილეგია, როგორც წესი, პირველი კლასის ქალებსა და ბავშვებს ერგოთ. შემდეგ მათ მოყვებოდა მეორე კლასის წარმომადგენლები და, თუკი ადგილი დარჩებოდა, მესამეც.

სასიგნალო ფოიერვერკებით "ტიტანიკი" ცდილობდა, ახლომახლო მიმავალი გემებისათვის რაიმე ნიშანი მიეცა. უკაბელო რადიოგადამცემი ახალი გამოგონილი იყო და მორზეს ანბანით გაგზავნილი სიგნალი "SOS" ჯერ კიდევ მოულოდნელობად ითვლებოდა. მიუხედავად ამისა, სარადარო კაბინაში მომუშავე პერსონალი ბოლო წუთებამდე ცდილობდა სხვებისთვის ხმის მიწვდენას.

მას უყვარდა დიდი შენობები – “ტიტანიკის” კორპუსს აგონებდა. დიდ და დახლართულ დერეფნებს ეტრფოდა – “ტიტანიკისას” ამგვანებდა. როცა პატარა ძმას საბავშვო ბაღში ტოვებდა, უკან, ჯვარედინ დერეფნებში გამოსვლისას, თვალებს “ტიტანიკში” გზააბნეული მგზავრივით აცეცებდა. უყვარდა სპორტული ლიცეუმიც, რომელშიც მამიდამისი ასწავლიდა და იქაურ ცენტრალურ კიბეს გემის ხით მოპირკეთებულ თაღიან ანალოგს ადარებდა (რა თქმა უნდა, სკოლის კიბე ათასჯერ უფრო უბრალო იყო, მაგრამ ნაკლს ბიჭის მდიდარი ფანტაზია ფარავდა)…

მოხდა ისე, რომ ოფიცრებმა, რომელთაც ნავები ებარათ, გემიდან თავის დაღწევის მიზნით, ნავები ბოლომდე არ გაავსეს. შედეგად, ნავებში, რომლებიც 60 კაცს იტევდნენ, თხუთმეტიოდე მგზავრი თუ აღმოჩნდებოდა. თუმცა ყველა ასე არ იქცეოდა. ოფიცერმა უილიამ მორდოკმა ბოლომდე იბრძოლა, რომ ნავები, რაც შეიძლება მეტი ხალხით გაევსოთ და მეტი სიცოცხლე ეხსნათ.

როცა გემის ნახევარი წყალში აღმოჩნდა, მის უკანა ნაწილი მთლიანად ჰაერში აიწია და 45-გრადუსიან კუთხეზე დადგა. ამხელა დატვირთვას კორპუსმა დიდხანს ვეღარ გაუძლო და სულ მალე გემი ორად გაიხლიჩა. წინა ნაწილი ბოლომდე წყლით გაივსო და მოტეხილ უკანა ნახევარს ოკეანის სიღრმისკენ ექაჩებოდა. გემის კუდი ისევ აიწია და წყლის ზედაპირზე მართი კუთხით გასწორდა. შემდეგ წყლით გაივსო და ღამის 1 საათისთვის ოკეანის ზედაპირიდან სამუდამოდ გაუჩინარდა. გადარჩენილები ყვებოდნენ, რომ მსგავსი გრუხუნი ცხოვრებაში არ გაეგონათ. ეს ნახატიც მათი გადმოცემის მიხედვით დაიხატა.

ბიჭი ვერ გიპასუხებდათ, თუ რატომ შეეძლო პირველი კლასით მგზავრ მდიდარ გოგონას, სიცოცხლე გაეწირა ვიღაც მდაბიოს გამო. სამაგიეროდ, სხაპასხუპით მოგიყვებოდათ, რომ “ტიტანიკის” ჩაძირვას მის არქიტექტორს ვერ დავაბრალებთ, რადგან მან იმ დროისათვის საუკეთესოთა შორის საუკეთესო გემი ააგო. მეტიც, აისბერგი პირდაპირ ცხვირზე რომ დაჯახებოდა, ვერც ვერაფერს დააკლებდა. რა ვუყოთ, რომ არც ტომა ენდრიუსს გაუმართლა და არც მის ქმნილებას. იმ დროისათვის ლითონის ფილების შედუღება გამოგონილი არ იყო და მათ გემის კორპუსზე ლითონის გავარვარებული ლურსმნებით ახრახნიდნენ. რკინაც დღევანდელივით მაღალ დონეზე ვერ მუშავდებოდა, რაც დაბალ ტემპერატურაზე მის მდგრადობას ამცირებდა და მტვრევადს ხდიდა. იგი იმასაც გეტყოდათ, რომ აისბერგთან შეჯახებისას რკინის ფილები კონსერვის ქილასავით გაიჭრა და გასკდა, რამაც ლაინერის პირველ მოგზაურობას სამუდამოდ შეუცვალა მიმართულება…

15 აპრილს გავრცელებულმა ტრაგიკულმა ამბავმა ყველა შეძრა. იყო ტირილი, სამძიმარი, საჩივრები კომპანიის წინააღმდეგ... ყველაზე შემზარავი მაინც იმედგაცრუება იყო, რომელსაც ვეღარაფერი შეცვლიდა.

ნავები, რომლებშიც გადარჩენილი მგზავრები ისხდნენ, გემმა "კარპატიამ" აიყვანა. იგი ერთადერთი გემი იყო, რომელიც "ტიტანიკს" გამოეხმაურა, თუმცა შორს იმყოფებოდა და ჩაძირვიდან დაახლოებით საათნახევარში გამოჩნდა. გემის ჩაძირვის შემდეგ მხოლოდ ერთი ნავი დაბრუნდა უკან წყალში დარჩენილთა გადასარჩენად. წყლიდან 6 გადარჩენილიღა ამოიყვანეს.

ამ ამბებიდან 8 წელი გავიდა. ბიჭი გაიზარდა, შეიცვალა და როცა “ტიტანიკომანიას” მოაგონებდნენ, საკუთარ თავს ეკითხებოდა: ნუთუ, ყოველივე ეს მართლა არსებობდა და მართლა მისი ცხოვრების ნაწილი იყო? ან რატომ დასჭირდა ამ ყველაფერს 5 წელი? და ბოლოს, შეიძლება თუ არა, ეწოდოს ამ ყველაფერს დროის კარგვა?

ამ კითხვებზე პასუხი მან დღესაც არ იცის, სამაგიეროდ ახსოვს მძაფრი, აქამდე არარსებული შეგრძნებები, რომელთაც თავის დროზე ისე აღაფრთოვანეს, რომ წლების შემდეგ ვეებერთელა გამოსათხოვარი მიუძღვნა. იგი არ დათმობდა იმ 5 წელიწადს და არც ოდესმე დათმობს. პირიქით, იამაყებს, რომ ჯერ კიდევ 8 წლისას უკვე გააჩნდა რეალური მიზანი, რომელსაც, ასე თუ ისე, მიაღწია და ამ პროცესში სხვა ბევრი რამეც თავისთავად ისწავლა…

იქ, უკუნეთ სიბნელეში, ფაიფურის თეფშები ახლაც ისე კოხტად ყრია, როგორც 99 წლის წინ.

"ტიტანიკი" ატლანტის ოკეანის ფსკერზე, 3 კილომეტრის სიღრმეზე განისვენებს. ჟანგსა და მიკროორგანიზმებს ისე დაუფარავთ, რომ, ამბობენ, 2013 წლისათვის გემი საერთოდ გაქრება.

ამ ხარიხის დახმარებით 99 წლის წინ ოფიცერი უილიამ მერდოკი მგზავრებით დატვირთულ მაშველ ნავებს წყალში უშვებდა.

საათიანი კიბის ადგილას, სადაც დიდი დარბაზი მდებარეობდა, დღეს ცარიელი ორმოა, თუმცა ჭაღი მაინც თავის ადგილას კიდა.

ორკესტრის წევრები კი გემის ჩაძირვამდე უკრავდნენ...

დედას გეფიცებით, ძალიან ცოტა რამ მინახავს ამ ცხოვრებაში. ეს, ალბათ, იმიტომ, რომ თითქმის არაფერი მინახავს ისეთი, რითიც საკუთარ თავთან მაინც ვიტრაბახებდი. ჩემი ხედვის არეალი მეტად ყოფითი, ნაცნობი და არაგამორჩეულია. შეიძლება ითქვას, არც არაფერი მინახავს, მაგრამ ბევრ რამეს დავ-კვირ-ვე-ბი-ვარ. ეს ტეგ-თამაში ერთ დროს ქილიფამ წამოიწყო. ვუბრუნებ ხურდას.

• მინახავს ძაღლი, რომელსაც, ეს-ესაა, მანქანამ დაარტყა. როგორ ბზრიალებდა, არანორმალურ ხმაზე ყმუოდა, მერე შუა ტრასაზე დავარდა და თხუთმეტიოდე წუთს სისხლიან ხახადაფჩენილმა იტანჯა.
• მინახავს ნაღვლის ბუშტში დაბადებულ-დავაჟკაცებული კენჭი, რომელიც საოცრად გავდა ლოტოს კოჭს.
• მინახავს, როგორ ხლართავს ობობა საცოდავ პეპელას წებოვან აბლაბუდაში და დროდადრო როგორ შხამიანად “ეზასავება”.
• მინახავს კაკაოსფერ თვალებში არეკლილი ცა და კურდღელივით ცმაცუნა ტუჩები.
• მინახავს მზის სიმფონიური ჩასვლა სახლის სახურავიდან.
• მინახავს შიში, ბევრი შიში.
• მინახავს, როგორ მიირთმევს ძაღლი ადამიანის ყაყას.
• მინახავს მინახავს შიშველი მოხუცი.
• მინახავს ექსგუმირებული ბაყაყი მასზე მოვახშმე თეთრი ჭიებით.
• მინახავს გველების სექსი (ექსკურსიაზე, მცხეთაში)
• მინახავს ტელესერიალ “კასანდრას” ყველა სერია სრულად, გარდა პირველისა.
• მინახავს ქალი რიონის პირას, რომელიც გახვრეტილ ქვებს ეძებდა.
• მინახავს გარდაცვლილის სახეზე შეყინული უკანასკნელი მიმიკა.
• მინახავს, როგორ ვაგებთ ხაფანგებს სახლში მე და კევინი ერთად (სიზმარში)
• მინახავს გაგრა
• მინახავს საქმეშემოტრეტილი “გმირები” (ფეისბუკში)
• მინახავს მარტის ცივ, გაწყალებულ მიწაში ამოსული სამი ციცქნა ი.ა.
• მინახავს მე ის
• მინახავს ის მე მას
• მინახავს, სულ შემინახავს

]]> http://zurriuss.ge/i-have-seen/feed/ 16 http://zurriuss.ge/why-s-answers/ http://zurriuss.ge/why-s-answers/#comments Thu, 10 Mar 2011 21:52:18 +0000 zurriuss http://zurriuss.ge/?p=5388 Continue reading →]]> რატომაა “ნუცას სკოლა” ცუდი?

1. დილით ამღერებენ – ყელი წვალობს
2. სტუდიაში მღერიან – აუდიტორიასთან კონტაქტი არა აქვთ
3. ვწუხდები(თ) – ზემო ორი პუნქტის გამო

რატომ ყველგან დუტა?

1. …და რატომ ჯეოსელი?
2. სცენაზე შოუს ქმნის
3. არ არის საჭირო, სხვამ გაიხაროს

რატომ ტყუის მაია ასათიანი?

1. არ ტყუის, ეგეთია
2. აუდიტორიას ასე უნდა
3. ტყუილს ფული მოაქვს

რატომ ტყუის ნანუკა ჟორჟოლიანი?

1. აბა, მაია ასათიანი რომ ტყუის?
2. მართლა სამშაბათის დადგომა ახარებს
3. ელენის ყურამდე არ მიუღწევია ჯერ

რატომ აღარ ეტენება საქართველო რუსეთს?

1. ეშინია, არ დააორსულოს
2. საფრანგეთივით ლორწოვანი არ არის
3. მოვა დრო და აქეთ შეეტენება

რატომაა სიბერე ასეთი საშინელი?

1. კვდები და არავინ გიჯერებს
2. კოჭს ძუძუს ქვეშ იფხან
3. ვეღარაფერს იკავებ

რატომ სჯობია სიკეთე ბოროტებას?

1. ეგრე გვასწავლეს
2. სიკვდილის ყველას ეშინია (დაუფიქრდით, ასეა)
3. ეგოიზმიც თავისებური სიკეთეა

რატომ სჯობს ძილი სიფხიზლეს?

1. ოცნება რეალურია
2. შეუმჩნევლად მოკვდები
3. ყველაზე იაფი პრეპარატია

იცანით, არა? მისი უდიდებულესობა ელიზაბეთ I, დედოფალი ინგლისისა, რეგენტი ირლანდიისა, უზენაესი მმართველი ინგლისის ეკლესიისა, იგივე კეთილი დედოფალი ბესი.

იყო მეფე და ატარო გვირგვინი, ეს სანახავად გაცილებით დიდებულია, ვიდრე მისი ატანა

ამ პორტრეტის შექმნისას ეპანეთის “არმადა” უკვე განადგურებულია, ინგლისი ზღვების მბრძანებელია, დედოფალი კი 54 წლისაა. მარცხენა მხარეს დამარცხებული “არმადაა” გამოსახული, ხოლო გლობუსზე დადებული მარჯვენა ხელი ელიზაბეთის მსოფლიო ძლიერების აღმნიშვნელია. ინგლისს ოქროს ხანა უდგას. აქედან მოყოლებული, I მსოფლიო ომამდე, იგი ზღვების მბრძანებელია და სტაბილურად ინარჩუნებს ადგილს მსოფლიოს უმნიშვნელოვანეს მოთამაშეთა შორის. ამ წარმატებისა და დიდების გარანტი კი XVI საუკუნეში, არც მეტი, არც ნაკლები, ქალწული გახდა.

იმ დროს, როცა ქალს სცენაზე გამოსვლისათვის გარდაუვალი სასჯელი ელოდა, პოლიტიკურ თეატრში სწორედ სუსტი სქესის წარმომადგენელი თამაშობდა. თამაშობდა კაცის როლს, რადგან ორად გაყოფილ ინგლისს ნაზი თითებით ვერ გადააკერებდი ერთმანეთს. ზოგისთვის ელიზაბეთი სატანის მოციქული იყო, ზოგისთვის – ზეცითმოვლენილი ღვთაება, ჟამთაღმწერლები მის მმართველობას “ოქროს ხანად” მოიხსენიებენ, სხვები კი ჰერმაფროდიტს ეძახიან. როგორც არ უნდა იყოს, ამ ღვთაებრივმა ურჩხულმა ჩაიდინა საოცარი რამ: რომის პაპის მიერ დაწყევლილი, ქაოსით მოცული და გარეგანი საფრთხეებით ალყაშემორტყმული ქვეყანა მტერთათვის თავზარდამცემ ციტადელად აქცია. ციტადელად, რომლის შიგნით ყვაოდა პოეზია, მუსიკა, მხატვრობა. ვითარდებოდა მეცნიერება და პოლიტიკური აზროვნება.

ჰენრი VIII

მას ყოველთვის წყალობდა ბედი. სხვაგვარად ვერც მამას გადაურჩებოდა და ვერც უფროს დას. დედამისი, ენ ბოლეინი, ჰენრი VIII-მ სწორედ იმიტომ მოაკვლევინა, რომ ვაჟი ვერ გაუჩინა, “სისხლიანმა” მერიმ კი სულ წყება-წყებად ამოხოცა პროტესტანტები, როცა მისი უმცროსი დაც მათი მხარდამჭერი იყო. მეტიც, ელიზაბეთი ტაუერშიც ჩაასმევინა პროტესტანტთა აჯანყებასთან კავშირის ეჭვის საფუძველზე. ამასთან ერთად, ელიზაბეთს დიდი ხნის განმავლობაში კანონიერ მემკვიდრედარ მოიხსენიებდნენ. ხოლო, როცა 10 წლის განმავლობაში ინგლისმა სამი მონარქი გამოიცვალა (ჯერ ჰენრი, მერე “საწყალი” ედუარდი და 1558 წელს მერი გარდაიცვალა), ტახტს მერის ქვრივი, ესპანეთის კათოლიკური ზესახელმწიფოს მონარქი ფილიპე II დაეპატრონებოდა. სხვა არჩევანი, პრაქტიკულად, არ არსებობდა. ელიზაბეთი!

დედოფალ ელიზაბეთ I-ის კორონაცია უესტმინსტერის სააბატოში 1559 წლის 15 იანვარს შედგა. მისი ყარყუმის მოსასხამზე ტიუდორთა ვარდის ემბლემებია გამოსახული.

ჰარტფილდში, ბაღში სეირნობდა, როცა მაცნეებმა მის წინ მუხლი მოიყარეს და დედოფალ მერის გარდაცვალების შესახებ აცნობეს. “A domino factum est et mirabile en acordes nostres” (“ასეთი იყო ნება ღვთისა”) – უთხრეს და ლონდონისაკენ წამოიყვანეს. უესტმინსტერის სააბატოში მას ათასობით ლორდი და უბრალო მოქალაქე მოაცილებდა. ღვთისმსახურება ლათინურ და ინგლისურ ენაზე აღევლინა, რათა ერთნაირად მისაღები ყოფილიყო როგორც კათოლიკე, ისე პროტესტანტი მრევლისთვის. ელიზაბეთს მირონი კათოლიკ ეპისკოპოსმა შვიდჯერ სცხო: ბეჭებზე, მკერდზე, ხელებზე და შუბლზე. ეს იყო დიდი ზეიმი, განსაკუთრებით პროტესტანტთათვის, რადგან ამიერიდან მათ მფარველი გამოუჩნდათ.

მიუხედავად გამოუცდელობისა და მტრულად განწყობილი გარემოცვისა, ახალგაზრდა დედოფალს ძალიან ბევრი თაყვანისმცემელი ჰყავდა. იგი უყვარდა ხალხს. გამჭრიახი და განათლებული ელიზაბეთი თავისუფლად საუბრობდა ლათინურ, ინგლისურ, გერმანულ, ფრანგულ, იტალიურ და ესპანურ ენებზე, იცოდა ბერძნულიცა და პორტუგალიურიც. სტუმრად მყოფ ელჩებს დედოფალი თავიანთ მშობლიურ ენაზე ესაუბრებოდა, რითაც, ერთდროულად, კეთილგანაწყობდა და აცვიფრებდა მათ.

ამ საოცრად ქარიზმატულ ქალს კიდევ ერთი დიდი პლუსი ჰქონდა: მოდა. როგორც ვიცით, ელიზაბეთმა გადაწყვიტა, ქალწულად დარჩენილიყო (მისი ფრაზა “მე დაქორწინებული ვარ ინგლისზე”) და ეს საკუთარ ჩაცმულობაზეც ასახა. დედოფალს ეცვა ყველაზე ლამაზად, მოხდენილად და ექსტრავაგანტურად. რამდენიმე ასეული სამკაული, ათეულობით კაბა და მარაოები მის გარდერობებს ავსებდა. ელიზაბეთი ოქროსფერ, თვლებით მორთულ პარიკს ატარებდა, თმა კი დაბალზე ჰქონდა შეჭრილი. სახეზე, მკერდსა და ხელებზე ფერუმარილს ისმევდა. გულამდე ამოჭრილი და წელში გამოყვანილი კაბები გაშლილი ქვედაბოლოთი მთავრდებოდა. საყელო ძალიან დიდი, აბრეშუმისგან ნაქსოვი და რამდენიმე შრის მქონე იყო, რათა მხრებზე კარგად მოდგომოდა. კაბებს უძვირფასესი აბრეშუმისგან ქსოვდნენ და ყოველგვარი ძვირფასი თვლით რთავდნენ, შესაბამისად, თითოეული ასეთი სამოსი ათასობით ძვირფას ქვას შეიცავდა. ელიზაბეთი შავ და თეთრ კაბებს ანიჭებდა უპირატესობას, რადგან ეს ორი ასკეტური ფერი მის ქალწულებრივ პატიოსნებას უსვამდა ხაზს. ერთი სიტყვით, დედოფლისათვის რომ შეგეხედათ, ადამიანს კი არა, მარმარილოს უძვირფასეს ქანდაკებას დაინახავდით. ელიზაბეთი ამკვიდრებდა საკუთარ მოდას და, ამასთან ერთად, არავის ჰქონდა უფლება, მასზე ლამაზად გამოპრანჭულიყო. უყვარდა პოზიორობა, რაზეც მისი ათეულობით დახვეწილი პორტრეტი მიუთითებს. თითქმის ყოველ მათგანზე იგი სხვა კაბითაა დახატული.

ტახტზე ახლად ასულ ელიზაბეთს ორი გადამტერებული ეკლესია და შიდაომებით დაღლილი ინგლისი დახვდა. პირველი საკითხის გადაჭრა მან კათოლიკეებისა და პროტესტანტების გულის მოგებით გადაწყვიტა და არც ერთი არ გახადა დომინანტი, არამედ თვითონ გამოაცხადა თავი ეკლესიის მმართველად. პირველად ისტორიაში ეკლესიის უმაღლესი წარმომადგენელი ქალი გახდა. ეს გადაწყვეტილება ერთდროულად გასაკვირიც იყო, შოკისმომგვრელიც და სწორიც. ამით ელიზაბეთი, გარკვეულწილად, თავის თავზე კისრულობდა პასუხისმგებლობას ორივე ეკლესიის წინაშე, რითაც დროს იგებდა, რომ შინაურ მტრებს გასწორებოდა. ამაში კი სერ ფრენსის უოლსინგემი, ინგლისის ერთ-ერთი უდიდესი ჯაშუში დაეხმარა.

სად იყო ჯეიმს ბონდი, როცა უოლსინგემი ინგლისის საიდუმლო საქმეების ცენტრში ტრიალებდა. 1579 წლიდან იგი დედოფლის დაცვას ხელმძღვანელობს, ასევე სამეფო ჯაშუშური ქსელის შეფია. სწორედ მისი წყალობით გაიშიფრა მერი სტიუარტის საიდუმლო მიწერ-მოწერა ესპანეთის მეფე ფილიპე II-სთან, რითაც ინგლისის სამეფო ტახტს დიდი უბედურება ასცდა. ამის შემდეგ იყო “დიდ არმადასთან” ბრძოლა, რომელშიც უოლსინგემს ასევე დიდი წვლილი მიუძღვის. აქვე თავი გამოიჩინეს მეზღვაურმა ფრენსის დრეიკმა და რობერტ დადლიმ, ერთ დროს დედოფლის დიდმა სიყვარულმა…

რობერტ დადლი, ლეისისტერის პირველი გრაფი

დადლის უკვე ჰყავდა ოჯახი, როცა პრინცესა ელიზაბეთი გაიცნო. სანამ სამეფო გვრიგვინის სიმძიმეს იტვირთავდა, ელიზაფეთი მთელ დღეებს მასთან ერთად ატარება. ორივეს ცხენზე ჯირითი უყვარდა მთელს ჰარტფილდში დააჭენებდნენ. 1559 წლისთვის, როცა ელიზაბეთი მონარქად ეკურთხა, ნათელი გახდა, რომ თუ ქალწული დედოფალი დაოჯახებულ კაცთან დარჩებოდა, ეს კიდევ უფრო შეარყევდა ინგლისის რეპუტაციას, როგორც ქვეყნის შიგნით, ისე მის გარეთ. ბევრი ურჩევდა, თავი გაენებებინა ამ გატაცებისათვის, რომელსაც შეეძლო იგი დაეღუპა. ელიზაბეთი კი უძვირფასესი სამეფო საჩუქრებით ანებივრებდა გრაფს. ისინი ხშირად ჩხუბობდნენ ათასგვარ წვრილმანზე, მაშინ ქალი წყობიდან გამოდიოდა და სხვადასხვა საგნებს ესროდა დადლის. ეს იყო ნამდვილი შეყვარებულების ურთიერთობა, რომელსაც, ადრე თუ გვიან, დასრულება ეწერა. ელიზაბეთი უნდა გათხოვილიყო.

დედოფლად გახდომისთანავე ელიზაბეთის სასახლე ხელის მთხოვნელთა საჩუქრებმა აავსეს. ვინ აღარ ეძლეოდა: ანჟუს ჰერცოგით დაწყებული, რუსეთის მეფე ივანე მრისხანეთი დამთავრებული. დედოფალმა მათ ყველას, ხან პირდაპირ, ხან გადაკვრით, ცალ-ცალკე უარი შეუთვალა. თავდაპირველად გარემოცვამ ამ ფაქტს ირონიით შეხედა და ახალბედა დედოფლის ახირებად ჩათვალა, მაგრამ როცა წლები გავიდა ელიზაბეთი კვლავ უარზე იდგა, პასუხიც მოსთხოვა. მან კი განაცხადა, რომ ქალწულად აპირებს დარჩენას და რომ განგებამ ინგლისზე დააქორწინა.

ელიზაბეთ I-ის ეს ნახატი 1620 წელს, მისი გარდაცვალების შემდეგაა შესრულებული. ეს დრო ინგლისის ტახტისათვის ბრძოლის პერიოდია. 70 წელს მიტანებული დედოფლის მარცხენა მხრიდან სიკვდილი იმზირება, მისი გვირგვინი პატარა ანგელოზებს უჭირავთ.

წლები მართლაც გავიდა და ნათელი გახა, რომ ოქროს ხანის ინგლისს, სადაც ყვავის მეცნიერება, მუსიკა და შექსპირის დრამატურგია, ადრე თუ გვიან, დასასრული ელოდა. ეს იმიტომ, რომ ელიზაბეთი ტიუდორთა გვარის უკანასკნელი წარმომადგენელი იყო. მისი სიცოცხლის ბოლო პორტრეტებზე სახე საგრძნობლად მობერებულია, კანი ჩამომჭკნარი და სახე – ავადმყოფური შესახედაობის. ასაკთან ერთად, ეს იმ საცხმაც განაპირობა, რომელსაც ელიზაბეთი ყოველთვის იყენებდა. მასში შემავალი თუთია კანს ფიტავდა და აავადებდა. მიუხედავად ამისა, 1603 წლამდე დედოფლის ჯანმრთელობა მტკიცე იყო. მისი მეგობრები და ძლიერი პარტნიორები, რომლებიც გარს ეხვივნენ და ამხნევებდნენ, ნელ-ნელა შემოეცალნენ. ელიზაბეთი მარტო დარჩა. მარტის თვეში იგი ავად გახდა, როგორც საისტორიო წყაროები იტყობინებიან, “უკურნებელი მელანქოლიით”. 24 მარტს გლოვის დღე დადგა, დედოფალი გარდაიცვალა.

უესტმინსტერის სააბატოში დედოფალი ელიზაბეთ I მისი ნახევარდის, დედოფალ მერი I-ის გვერდითაა დაკრძალული. საფლავზე ლათინურად წერია: "პარტნიორები ტახტზე და საფლავში, აქ განისვენებს ორი და, ელიზაბეთი და მერი, მომავალი აღდგომის იმედით"

ისტორიკოსთა თქმით, როდესაც დედოფლის გამოსახულებიანი კუბო უესტმინსტერის სააბატოში მიასვენეს, გარშემო შეკრებილ უზღვავ ხალხს ენითაღუწერელი გმინვა აღმოხდა. ადამიანი, რომელმაც ბევრ ერთად აღებულ მონარქზე მეტი გააკეთა, იყო ქალწული მეფე. ალბათ, მთელი მისი ძლევამოსილება თუნდაც ამ მსხვერპლად ღირდა. მისი მმართველობის შემდეგ ინგლისის ტახტისათვის რამდენიმე რევოლუცია მოხდება, ჩარლზ I-ს თავს მოჰკვეთენ, ძმები კრომველები პარლამენტის უფლებებს გააძლიერებენ, მაგრამ ეს უკვე მამაკაცის ძლიერი ხელია, რომელიც მამაკაცსავე აბია და არა – მამაკაცის ძლიერი ხელი, რომელიც მანამდე ქალწულ მეფეს ება.

ამ პოსტს გაგრას მივუძღვნი. ადგილს, რომელიც ჩემი სიზმრისეული რეალობაა. თითქოს მახსოვს, მაგრამ თითქოს ვერაფრით დავამტკიცებ ჭეშმარიტებას, რადგან ჩემთვის იგი აღარ არსებობს. თითქოს მეც, ჩემს მშობლებსაც და უფროს თაობასაც ერთი სიზმარი გვესიზმრა და გაღვიძებულები ნაწილ-ნაწილ ვაკოწიწებთ მეხსიერებაში შემორჩენილ ფრაგმენტებს. რა თქმა უნდა, ჩემი 3-4-წლიანი სიზმარი მათს ათეულობით წელთან რა მოსატანია, მაგრამ რამდენიმე ეპიზოდი ახლაც ისევ ცხადად მახსოვს, როგორც მძაფრი არომატი.

მახსოვს, ჩვენი სახლი: დაღმართი ქუჩა, მწვანე, ჟანგმოკიდებული რკინის ჭიშკარი. შემდეგ ბეტონის რამდენიმე საფეხური და, მარჯვნიდან თუ მარცხნიდან, აყვავებული კალები. ახლა კიბე, რომელსაც მეორე სართულის ბალკონზე აყავხარ. მგონი, მეორეც არის, რომლითაც პირველ სართულზე ჩადიხარ (ქუჩა უფრო მაღლა იყო, რადგან გაგრა, მეტწილად, მთის ფერდობზეა გაშენებული).

მახსოვს, ზაფხულის ერთ დღეს, როგორ გაისმა ქვების რაკუნი ქარვისფერი პლასტიკატის შიფერით გადახურული პირველი სართულის ეზოს თავზე. მამაჩემი ჩამოვიდა და, ბიძაჩემთან ერთად, ზღვაზე წავიდა საბანაოდ, მერე კი ზღვის კენჭები გადმოყარა… ან ყველაფერი მომეჩვენა.

მახსოვს სამზარეულო და წითელი ფერი. შუაში გრძელ მავთულზე დაკიდებული ბრა, რომელიც მაგიდის ზედაპირს ანათებდა. არ დამავიწყდება პატარ-პატარა ოთხკუთხედებად დაჭრილი ძეხვიან-კარაქიანი პური, რომელსაც დედა “გემებს” ეძახდა და ჩაისთან ერთად მაჭმევდა.

სამზარეულოდან ხელმარჯვნივ “ზალაში” გასასვლელი კარი იყო. კადრებად მახსოვს მინის ქილებიანი საბჭოური ჭაღი, ტელევიზორი და დასავლეთის კედელზე – კალენდარი თამარ მეფის გამოსახულებით.

სახლის უკანა ეზოს მომწვანო-მოხავსო ფერები მახსოვს. ბუნება და ცხოველები ყოველთვის მიყვარდა. სულ მიწაში ვიქექებოდი და მრგვალ ჭიებსა და ლოკოკინებს ვეძებდი, ან პეპლებს დავდევდი. თვალწინ მიდგას, როგორ მიცოცავს დედაჩემი ჩემ გამო ერთი პეპლის დასაჭერად. მიწვდა, “ბანკაში” მოაქცია, ქაღალდის ხელწახოცით მოუკრა თავი და, რომ არ გაგუდულიყო, ცოტაზე ჩახია. მე ეს “ბანკა” მეორე სართულის აივანზე გავიტანე. მზიანი დღე იყო. და პეპელა ნახვრეტიდან ამოფრინდა. მეწყინა…

მოწყენილობა მახსოვს და სიმარტოვე. ალბათ, იმიტომ, რომ  ჩემი თანატოლი იქ არავინ იყო და თუ ვინმე გამოჩნდებოდა, ყველა რუსულად საუბრობდა. სიმარტოვე და ბიძაჩემის მაგნიტოფონი, რომელზეც ორი პაააწაწინა ტიტლიკანა ბავშვის გამოსახულება იყო მიწებებული. სამწუხაროდ, სიმღერის ტექსტი და მელოდია აღარ შემომრჩა, მაგრამ მახსოვს, ძალიან, ძალიან ბევრჯერ ვუსმენდი.

სახლის მეორე სართულზე ერთ-ერთ რომელიღაცა ოთახში (მგონი, მისაღებში), როგორ ამაგრებს ბებიაჩემი პატარა წითელ ტელეფონს კედელზე. სადღაც დივანის გვერდზე. მონაცრისფრო-მოყავისფრო ტონები მახსოვს. ამ ოთახშივე იდგა ხმელი, ბამბასავით გაპუწული დეკორატიული ყვავილები (სახელი არ ვიცი) იდო დიდ ლარნაკში, სადღაც კუთხეში.

ლენა ბებოს (ჩემი დიდი ბებიის) “ზალაში” მომწვანო-სალათისფერი კედლები იყო. ძველებური ტელეფონი მახსოვს, რომელიც ჩემი დიდი ბაბუის გადიდებული სურათის ქვემოთ იდგა. მე და დედაჩემი ნოხზე ვისხედით და მუხლებზე ხელებშემოხვეულები (ვბაძავდი) სერიალ “Мариана”-ს ვუყურებდით. “Мариана” იყო თუ “Богаты тоже плачут“, აღარ მახსოვს

მახსოვს ციცინათელები… ციცინათელები…

ერთი (როგორც გაირკვა, ერთ-ერთი ბოლო) დღე მახსოვს, როცა პარკში ვსეირნობდით და ერთ დეკორატიულ  ტბასთან თუ აუზთან მივედით. შავი, წითელნისკარტა გედი მოცუდა ჩვენკენ. არ დამავიწყდება, ჩემგან ერთი ხელის გაწვდენაზე იყო. სამი სოკო მახსოვს, სამი დიდი, თითქოს, ერთ ძირზე ამოსული დეკორატიული სოკო, რომლებიც პალმებს შორის მოჩანდა. ფარშევანგებიც მახსოვს, უფრო სწორედ, მათი კუდები და მერე ის, თუ როგორ ვახატინებდი ამ ყველაფერს დედას.

დედაჩემის კლასელის სახლიდან ვბრუნდებოდით და წვიმამ საშინლად დასცხო. კიდევ კარგი, ქოლგა გამოგვატანეს, მაგრამ მაინც დავსველდით. მე და დედა მოვრბოდით, ვსველდებოდით, ვიცინოდით, გვიხაროდა. მგონი, იმის მერე დედაჩემი წვიმის შხეფებისაგან გახარებული არც მინახავს.

ტირილი მახსოვს. მოთქმა, გოდება, გადიდებული სურათები. 1992 წელს გაგრაში დედაჩემის ბიძა დაუხვრიტეს, რამდენიმე თვის შემდეგ მამა გარადეცვალა. იმ დღეს, ქუთაისში,  ვიჯექი ჩემთვის და პლასტელინით ვძერწავდი. მშობლები “სალაპარაკოდან” რომ დაბრუნდნენ, დედაჩემი ტიროდა…

აფხაზეთი უკვე  რამდენიმე თვის დაკარგულია. გლოვაა. მახსოვს, როგორ წავედით თბილისში თამაზი ბაბუას დასაფლავებაზე. იკარუსი მახსოვს. მგონი, 5 საათს ვიმგზავრეთ და დიდუბეში ჩამოვედით. დედაჩემს უკან მივყვებოდი, ის კი ბაბუას საფლავისათვის გაკეთებულ ლითონის ჯვარს მიათრევდა. ახლაც მახსოვს ის კადრები და ჯვრის მიწაზე ხახუნის ხმა…

კიდევ ბევრი რამ მახსოვს. გაცილებით მეტი, მაგრამ ეს უკვე გაგრა აღარ არის. ეს ჩაძირული გემის შედეგად ზღვის ზედაპირზე დარჩენილი პატარ-პატარა მოტივტივე საგნებია, რომლებიც ყოველთვის მოგაგონებს იმას, რაც ფსკერზე განისვენებს.