ბიძინა ივანიშვილზე უკვე მგონი მიცვალებულებიც ალაპარაკდნენ, ჰოდა მეც მაქვს სათქმელი. უფრო სწორედ, საჩვენებელი. აი:

ეს ვიდეო გუშინ, აღმშენებლობის ბუღით მოცული აღმაშენებლის გამზირზე გადავიღე, როცა ამდენმა განახლებულმა შენობამ თვალი მომჭრა.

ეს ვიდეო ბომჟური ცხოვრებისა და ფოლკლორის მოყვარულთათვის მიმიძღვნია. 1-2 თვის წინ პერუელი ინდიელები გვსტუმრობდნენ და რუსთაველის ძეგლთან ასეთი კონცერტი გაგვიმართეს.

ეს კი მათ, ვისაც ჩემი ვინი უყვარს. ასეთი ხერხით გვიწევს ხოლმე მისი დაჭერა დასაბმელად

არ მეგონა, კლასიკურ მუსიკას ქუთაისში ამდენი მსმენელი თუ გამოუჩნდებოდა. თან ამ დღეს ისე ცხელოდა… აქ ხარისხზე ლაპარაკი ზედმეტია. ჯერ ხალხმა კლასიკის მოსმენა და ყურის მიჩვევა უნდა ისწავლოს. ხარისხი მერე.

დაბოლოს, ეს კონცერტი რუსთაველის თეატრში გაიმართა და იაპონიის ტრაგედიას მიეძღვნა. ესეც ზაფხულში იყო, ოღონდ ზუსტად აღარ მახსოვს, როდის. დუტეტი პუჩინის ოპერიდან “მადამ ბატერფლაი”.

ვეცადე, ვიდეოები ინტერესის და მიხედვით დამელაგებინა და, მგონი, არ შევცდი. შედეგს ვნახავ

1955 წელი. ლა სკალა ოვაციით ეგებება "სომნამბულას" მთავარ გმირს.

უკვე 7 წელზე მეტი გასულა მას შემდეგ, რაც იგი აღმოვაჩინე. ამ ხნის განმავლობაში ჩემს პიროვნებაში სამიოდე “გენერალური უბორკა” მოხდა, ბევრი რამ შეიცვალა და გადაფასდა, მაგრამ იგი ისევ იქ არის, სადაც თავიდანვე ადგილი მივუჩინე. იქ, სადაც იმსახურებს ყოფნას. უკვე 7 წელია, მარია კალასს ვაღმერთებ.

ხანდახან მომეძალება ხოლმე ემოციები და ჩემ მიერ გატანჯულ გუგლს კიდევ ერთხელ ვთხოვ, ამომიგდოს კალასის ფოტოები, იმის იმედით, რომ რაიმე ახალს გადავაწყდები. სხვათა შორის, მთელი ამ ხნის განმავლობაში დავასკვენი, რომ გუგლის ფოტოებში ძებნა ბევრად აუმჯობესებს მხედველობით მეხსიერებას. საკუთარი წლობითი გამოცდილებისა და კალასის ათასობით (5000-ზე მეტი!) ფოტოს შეგროვებით ყველა მათგანი უკვე ისე დავიმახსოვრე, პატარა დეტალების ცვლილებასაც ვაფიქსირებ და თუ ხელებგაწვდილი კალასის ფოტო არ აღმომაჩნდა (ანუ სხვა მდგომარეობაში გადაღებული იგივე სურათი მაქვს), ეგრევე ჩემს საცავში გავაქანებ. საერთოდ, მთელ ჩემს კომპიუტერში ყველაზე წონიანი ფოლდერი, რა თქმა უნდა, კალასისაა. შიგნით ათობით ვიდეო, ასობით აუდიო და, როგორც გითხარით, ათასობით ფოტომასალა მაქვს.

ბევრი რომ არ გავაგრძელო, რამდენიმე, ყველაზე ყველაზე მაგარ ფოტოს გიჩვენებთ. გამიჭირდება, მაგრამ მაინც.

"ტრავიატა", ლა სკალა, 1955 წ. რეჟისორი ლუკინო ვისკონტი. კალასმა ისე გამაოგნებლად ითამაშა ვიოლეტას სიკვდილი, ფინალის შემდეგ ბევრმა იფიქრა, რომ იგი სცენაზევე დაიღუპა.

"ჯოკონდა", 1952 წელი. ამ დროს კალასის წონა 95 კილოგრამს უდრის და ბევრი საოპერო თეატრიც სწორედ ამიტომ ეუბნება უარს, თუმცა ვერავინ უარყოფს, რომ კალასის ხმაში აქამდე გაუგონარი ჟღერადობის ბულბული ზის.

"ნორმა" მის ცხოვრებაში ისეთი შედევრი და საგანძურია, მხოლოდ ფოტოებიც კი კმარა იმ ემოციის გადმოსაცემად, რასაც კალასი სცენაზე გამოსვლისას მაყურებელს თავს ატეხდა. დღემდე უამრავი ჰიპოთეზაა, რატო უყვარდათ და სძულდათ ეს მომღერალი და რა იყო მისდამი რადიკალურობის მიზეზი.

"ტურანდოტი" - უყურებ ჩინური ზღაპრების ცივსისხლიან პრინცესას და, თითქოს, ზედმეტიც კი გეჩვენება

ქალი, რომლისთვისაც არ არსებობდა არანაირი შესვენება და დაღლა, როცა რეპეტიციებზე სახლის ჩუსტებით დადიოდა, ხოლო სცენას მიზი უკიდეგანო ხმა აზანზარებდა, წონაში დაკლებამდე ასე გამოიყურებოდა.

1957 წელს კალასი წლის მოდურ ქალბატონად დაასახელეს

კლეოპატრას როლში, რომელიც ფელეტონისტ ელზა მაქვსელის მიერ მოწყობილ კოსტიუმირებულ ბალზეა გადაღებული

ზფედორა", რუსი პრინცესას თავგადასავალი. ამ ოპერის კალასისეული ჩანაწერი არ მოიპოვება. დარჩა მხოლოდ შთამბეჭდავი ფოტოები და ულამაზესი სასცენო კოსტიუმი.

"მედეა" 1958 წ.

"ენ ბოლეინი", 1957 წ.

ეს მამის ტოლა კაცი ჯოვანი ბატისტა მენეგინია, კალასის ქმარი და მენეჯერი. სწორედ მისი ფინანსების წყალობით გახდა კალასი მსოფლიო დივა. სანამ მენეგინის დაშორდებოდა, მის ხმასაც, შეიძლებოდა, შველოდა... მაგრამ მან ონასისი აირჩია.

ონასისის იახტა "კრისტინა". 1959 წელს სწორედ აქედან დაიწყო კალასის ყველაზე დიდი სიყვარულიც და ყველაზე დიდი ტრაგედიაც. ზუსტად 6 წელიწადში მისი დიადი და უკვე პრობლემური ხმისაგან დამსხვრეული აჩრდილი დარჩება, რომელსაც მომღერალი ვეღარასოდეს აღიდგენს. "სამაგიეროდ", ონასისი მიატოვებს მას, რითაც კალასი საბედისწერო დარტყმას იღებს.

კალასის უკანასკნელი "ტოსკა", სადაც ტოსკა კლავს სკარპიას. ამ როლით დაიწყო და დასრულდა კალასის სასცენო ცხოვრება, რომელმაც 25 წელს ძლივს მიაღწია. აქედან მხოლოდ 10-12 წელი იყო მისი ოქროს ხანა. როდესაც ამ დადგმაზე მუშაობდნენ, ფრანკო ძეფირელიმ კალასს ნელ-ნელა ჩააგონა, რომ იმ მომენტში, როცა ტოსკა დანას იქნევს, მისთვის რეალუარდ საძულველი პიროვნება უნდა წარმოედგინა და ეს, რა თქმა უნდა, ონასისი იყო.

ოპერის ერთ-ერთი ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავი 1977 წლის 16 სექტემბერს, ყველასაგან მიტოვებული გარდაიცვალა საკუთარ ბინაში, პარიზში.

]]> http://zurriuss.ge/again-her/feed/ 8 http://zurriuss.ge/georgian-opera/ http://zurriuss.ge/georgian-opera/#comments Wed, 29 Jun 2011 19:39:03 +0000 zurriuss http://zurriuss.ge/?p=6229 Continue reading →]]>

ბევრი ვიფიქრე თუ ცოტა ვიფიქრე, ამიერიდან ოპერით თავს ნაკლებად შეგაწუხებთ, რადგან მისთვის ახალი ბლოგი გავხსენი.

georgianopera.wordpress.com

ქართულ სოციალურ მედიაში ოპერაზე თითქმის არაფერი იწერება, არც კონსერვატორიას გააჩნია სტაბილური პერიოდული გამოცემა. ინტერნეტში მხოლოდ ხანდახან თუ გავრცელდება ლაშა ბუღაძის ან ნოდარ ლადარიას მიმოხილვები… ეს არის და ეს.

ყოველივე აქედან გამომდინაერე, დიდ მიზნებს ვისახავ:

მქონდეს საქართველოში პირველი თემატური ბლოგი საოპერო ხელოვნებაზე

ვწერდე სისტემატურად, როგორც ვრცელ პოსტებს, ასევე მიმოხილვებს

წერდნენ სხვა ავტორებიც

წერდეს, რაც შეიძლება, მეტი

და ბოლოს, ამ ბლოგის აზრი საინტერესო და გასათვალისწინებელი გახდეს სხვათა მიერ. ვოტ

სიგიჟე, როგორც “ხსნა”, გამოსავალი ურთულესი მდგომარეობიდან, მუსიკაში მე-19 საუკუნიდან ჩნდება. ამ დროს საოპერო მუსიკა მწვერვალზე იდგა და თავისი არსებობის ერთ-ერთ ყველაზე ფენომენალურ, ბელკანტოს ერაში იმყოფებოდა. თავის ნაწარმოებებში ბევრი კომპოზიტორი ქალის მთავარ პერსონაჟს სწორედ სიგიჟის სცენით ასრულებინებს ოპერას. მაგალითად, დედოფალი, რომლის ინტრიგებს საკუთარი შვილი შეეწირა ან დიდგვაროვანი ქალი, რომელიც უპასუხო სიყვარულის მსხვერპლი გახდა. აქედან გამომდინარე, “სიგიჟე”, როგორც მუსიკალური ფორმა, თითქმის ცალკე ჟანრად ჩამოყალიბდა და, რაც ყველაზე მთავარია, იგი ოპერის ჟანრს გაცდა. ჩვენ მას დღემდე ვხვდებით.

რატომ სიგიჟე? ეს ფენომენი ყველაზე მეტად არაადეკვატური, არაპროგნოზირებადი და, შესაბამისად, რთულად გადმოსაცემია. შეიძლება ითქვას, იგი გამოწვევაა ნებისმიერი მუსიკოსისათვის. შემსრულებლებს კი მოეთხოვებათ ზედმიწევნით მაღალი ვოკალური ოსტატობა, რათა ზუსტად გადმოსცენ კომპოზიტორის რთული ჩანაფიქრი. მაგალითად, ოპერა “ლუჩია დი ლამერმურის” მთავარი გმირი უსიყვარულოდ გაათხოვეს. ქორწილის ღამეს მან ქმარი მოკლა, გაგიჟდა და თავისი ნამდვილი სიყვარული ელანდება. ასრულებს ნატალი დესე.

ასეთი იყო სიგიჟე მე-19 საუკუნეში, თუმცა, როგორც ვთქვი, ეს მუსიკალური ფორმა დღესაც გამოიყენება. პოპ მუსიკის “დედოფლების” მიერ ნამღერი “გიჟური” სიმღერები მაღალი ნოტებითა და ემოციური შესრულებით, სხვა არაფერია თუ არა იმ “სიგიჟის ხანის” თანამედროვე გამოძახილი. მაგალითად, სელინ დიონის “I Surrender”.

მგონი, პრინციპი ნათელია: მთავარია არა შინაარსი, არამედ გამოხატვის ფორმა, რომელიც მხოლოდ ჟანრობრივად შეიცვალა. უცვლელი დარჩა ადამიანური ფაქტორი და განცდა, რაც მისი შესრულებისას მომღერალს თან ახლავს. ვფიქრობ, ეს შეგრძნება მუდმივად იარსებებს მუსიკაში, რაც “სიგიჟის” კიდევ უფრო ბევრ ინტერპრეტაციას შექმნის.

კიდევ ერთი მაგალითი: ედიტა გრუბეროვა, ოპერა “პურიტანები”, ბელინი.

უიტნი ჰიუსტონი – “I Have Nothing”

ასე რომ, ამიერიდან, როცა თქვენს საყვარელ (საოპერო თუ პოპ) მომ$ღერალს მოუსმენთ, გახსოვდეთ, რომ, შესაძლოა, მათ ბევრი საინტერესო საერთო ჰქონდეთ.

ეს ექსპერიმენტი 5 ივნისს 150 ნომერ ავტობუსში დაიწყო, რომელიც ვაჟა-ფშაველადან რუსთაველისკენ მიემართებოდა. გვერდით გადავდე (სახლში) დიუმას “ნაპოლეონი” და ჩანთაში ნოდარ დუმბაძის ოთხკაციანი წიგნი ჩავაგდე. ავტობუსში ავბობღდი თუ არა, მარადმწვანე წიგნი (ისე იასამნისფერი ყდა აქვს) მუხლებზე გავიშალე, ჩავრთე პლეიერი და დავიძარით.

არ ვიცი, რატომ, მაგრამ კარუზოს “მოგუდული”, შორეული და მაინც ტკბილი ხმა ძალიან მოუხდა გურულ სიუჟეტს. ეს ჩანაწერი, დაახლოებით იმ დროისაა, რომელზეც ზურიკელა ყვება. აქეთ ფრონტი, იქით შიმშილი, მაგრამ გურული იუმორი, რომელიც ავტობუსში მასლოკინებინებს, მუდამ ამსუბუქებს მძიმე რეალობას.

მე ის ადამიანი ვარ, რომელსაც უყვარს სიკეთე და რომელსაც სჯერა, რომ დიდი კარუზო ქართველად რომ დაბადებულიყო, უეჭველად გურული იქნებოდა.

ექსპერიმეტნს, ბუნებრივია, გავაგრძელებ და, თავის დროზე, შედეგსაც მოგახსენებთ. თქვენ კი გირჩევთ, კითხვისას მუსიკას მოუსმინოთ, ოღონდ შესაფერისს

ვიდრე რაიმე სერიოზულზე გადავიდოდე, მირჩევნია, ისევ “სახეების” თემა ამოვწურო. ამჯერად, ბოლო პოსტი იქნება მათზე, ვისი სახეებიც არასდროს წაიშლება. ახალგაზრდობასა თუ მოხუცებულობაში, ჭირსა თუ ლხინში, სიცოცხლესა თუ სიკვდილში ისინი ჩვენთან და ჩვენს მეხსიერებასთან ერთად იქნებიან.

ანი ჟირარდო

ასტრიდ ლინდგრენი

ედიტ პიაფი

ინდირა განდი

ნინა სიმონი

დორის ლესინგი

არეთა ფრანკლინი

ფეი დონოუეი

ლია ელიავა

ჯოან პლოურაითი

ფანი არდანი

მაია პლისეცკაია

რენატა ტებალდი

მონსერატ კაბალიე

დედოფალი ვიქტორია I

ლორენს ოლივიე

ლუი დე ფიუნესი

ჟან გაბენი

ჟან პოლ ბელმონდო

პიერ რიშარი

ჟერარ დეპარდიე

მიკელე პლაჩიდო

ზურა ყიფშიძე

თენგიზ არჩვაძე

რიჩარდ ბარტონი

როჯერ მური

რობინ უილიამსი

ფრენსის ფორდ კოპოლა

სტივენ სპილბერგი

პლასიდო დომინგო

ლარი კინგი

მაო ძე დუნი

ფიდელ კასტრო

იასირ არაფატი

ავგუსტო პინოჩეტი

ჰერბერტ ფონ კარაიანი

დალაი ლამა

• ერთი იმიტომ, რომ ნაკლები ალიაქოთი და დაძაბულობა იყო.
• მეორეც, ყველამ კარგად იმღერა და, საერთო ჯამში, წარმოდგენაც უფრო გათანაბრებული მომეჩვენა.
• წინა დღის მსგავსი უადგილო წუილი და ბრახუნი არ ისმოდა.
• რაც არ უნდა იყოს, სტუდენტები არიან და წინ კიდევ ბევრი რამ აქვთ, თუმცა სიმღერის ეს დონე და კულტურა უკვე ძალიან ბევრზე მეტყველებს.
• იანგმაც და მურჯიკნელმაც, წინასთან შედარებით, უკეთ იმღერეს.
• რეჟისურასა და ორკესტრზე უკვე ვილაპარაკე.

ესეც ვიდეოები გუშინდელი #2 პრემიერიდან:

14 წლის ვოლფგანგ ამადეუს მოცარტი

თეატრის შესასვლელი გადაჭედილი იყო პოლიციელებით. პრემიერას პრეზიდენტი უნდა დასწრებოდა. მე ვერ დავინახე, მაგრამ მითხრეს, რომ მეორე მოქმედებისკენ მოსულა. დარბაზში შეღწევა ძალიან ჭირდა და მოსაწვევებით მისულ რამდენიმე ცნობილ სახეს პრობლემაც კი შეექმნა. საბოლოო ჯამში ყველამ თავისი ადგილი (მო)ნახა და თეატრმაც ყველანი დაიტია.

სივრცის სიმცირის გამო, ორკესტრს მაყურებლისაგან გამყოფი ბარიერი არ მიჯნავდა, რაც მუსიკოსების "მოცარტისდროინდელი" განლაგების შთაბეჭდილებას ქმნიდა

სანამ შთაბეჭდილებებზე გადავიდოდე, ესეც მონაწილეთა სია:

მითრიდატე — იანგ იანგი (ტენორი)/Mitridate — Yang Yang (tenor)
ასპაზია — თეონა დვალი (სოპრანო), ნინო კასრაძე (დრამის მსახიობი)/Aspasia — Teona Dvali (soprano), Nino Kasradze (drama actor)
ქსიფარე — ირინე თაბორიძე (სოპრანო), დავით დარჩია (დრამის მსახიობი)/Sifare — Irine Taboridze (soprano), David Darchia (drama actor)
ფარნაქსე — სოფიო ჯანელიძე (მეცო-სოპრანო), თემიკო ჭიჭინაძე (დრამის მსახიობი)/Farnace — Sofio Janelidze (mezzo-Soprano), Temiko Tchitchinadze (drama actor)
ისმენე — სოფიო გორდელაძე (სოპრანო), ნინო თარხან-მოურავი (დრამის მსახიობი)/Ismene — Sophie Gordeladze (soprano), Nino Tarkhan-Mouravi (drama actor)
მარციუსი — ირაკლი მურჯიკნელი (ტენორი)/Marzio — Irakli Murjikneli (tenor)
არბატე — ნინო ჩაჩუა (სოპრანო), დავით უფლისაშვილი (დრამის მსახიობი)/Arbate — Nino Chachua (soprano), David Uplisashvili (drama actor)

დირიჟორი – ჯანლუკა მარჩანო/Conductor – Gianluca Marciano
რეჟისორი – დავით საყვარელიძე/Director – David Sakvarelidze
მხატვარი – ნინა კობიაშვილი/Designer – Nina Kobiashvili

სპექტაკლი 2 თვეში დაიდგა და მაში, ოპერის მომღერლებთან ერთად, რუსთაველის თეატრის მსახიობებიც მონაწილეობდნენ. რეჟისორის გადაწყვეტით, ზოგიერთ პერსონაჟს მსახიობი განასახიერებდა, მომღერალი კი ახმოვანებდა. ეს, ნაწილობრივ, იმით იყო განპირობებული, რომ ოპერის მოქმედი თითქმის ყველა მამაკაც მომღერალს სოპრანოს ან ალტის პარტია აქვს. საქმე ის გახლავთ, რომ მოცარტის დროს ასეთი როლები კასტრატი მომღერლებისთვის იწერებოდა, დღეს კი, ბუნებრივია, მათი შესრულება მამაკაცებს არ შეუძლიათ.

ოპერის მომღერლები თეატრის მსახიობებთან ერთად

“მითრიდატე, პონტოს მეფე” მოცარტმა მამასთან ერთად იტალიაში მოგზაურობისას დაწერა. ნაწარმოები 1770 წლის 26 დეკემბერს მილანის კარნავალზე დაიდგა. მას დიდი წარმატება ხვდა წილად და პრემიერის შემდეგ კიდევ 20-ჯერ  შესრულდა, რაც იმ დროისათვის ძალიან ბევრს ნიშნავდა. იმის შემდეგ, მე-20 საუკუნემდე, ოპერა პრაქტიკულად არ დადგმულა. მისი ჩანაწერებიც ძალიან ცოტაა. აქედან გამომდინარე, ქართველების წინაშე საკმაოდ რთული ამოცანა იდგა, რომელსაც, ასე თუ ისე, წარმატებით გაართვეს თავი.

ოპერის სცენიური გადაწყვეტის თაობაზე დავფიქრდი, რა შეიძლებოდა ყოფილიყო უკეთესი და რა უფრო გაამართლებდა.  თუმცა მალევე გამახსენდა, რომ იგი არასაოპერო თეატრში დაიდგა მცირე ბიუჯეტით და მიწაზე დავეშვი. საყვარელიძის მიხედვით, მომღერლები თითქოს ერთ მთლიან პერსონაჟებს განასახიერებდნენ, მაგრამ მათ აკლდათ დამუშავება. თამამად შეიძლება ითქვას, რომ მომღერალზე გაცილებით მეტი აქცენტი იყო, ვიდრე მსახიობზე. ამ უკანასკნელთ, რამდენიმე მარტივი ჟესტის გარდა, პრატიკულად არანაირი ფუნქცია არ გააჩნდათ. მომენტებში საერთოდ იკარგებოდა იმის განცდა, რომ ესა თუ ის პერსონაჟი რეალურად მამაკაცია და არა მისი დუბლიორი სოპრანო.

როდესაც მსგავსი “განსხეულება” ხდება, ორი სახის უკიდურესობის საფრთხეს ვაწყდებით: ერთი, რომ მომღერალი გახდეს დომინანტი და მსახიობი მისი მარიონეტი (ანუ პლასტიკით იმეორებდეს არიის ტექსტს), მეორე – მსახიობებს მიეცეთ მოქმედების თავისუფალი შესაძლებლობა, რის შემთხვევაშიც მომღერლები წყდებიან ორკესტრს და ვერ ამყარებენ კონტაქტს დირიჟორთან. პირველ შემთხვევაში ზარალდება აზრობრივ-ვიზუალური მხარე, მეორეში – მუსიკა. ამასთან ერთად, მე-18 საუკუნის ეპოქის ოპერებში რეჩიტატივები და არიები მკაცრადაა გამიჯნული თვით პარტიტურაშიც კი, რაც რეჟისორს მანევრირების ნაკლებ საშუალებას უტოვებს. პრობლემას წარმოადგენს ადგილიცა და დროის სიმცირეც, როცა წარმოდგენა, საოპერო თეატრის ნაცვლად, მოქმედ დრამატულ თეატრში იდგმება. ყოველივე აქედან გამომდინარე, თვითონ ფაქტი, რომ გუშინდელი პრემიერა შედგა, უკვე დასაფასებელია.

ჩინელი მომღერალი იანგ იანგი მითრიდატეს როლში

დირიჟორის ნამდვილი დამსახურებაა, რომ ორკესტრი უწინდელზე გაცილებით უკეთ უკრავდა. მიუხედავად რამდენიმე პატარა შეცდომისა, მსმენელზე დადებითი შთაბეჭდილება დატოვა. შეიძლება ითქვას, რომ ნაწარმოები დაძლეულია. სხვა საქმეა ვოკალური მხარე. პირველ მოქმედებაში, შესაძლოა, ნერვიულობის გამო, სოპრანოები ნაკლებად კონცენტრირებულნი ჩანდნენ, რაც მეორე მოქმედებაში სავსებით გამოსწორდა. ჩემი სიმპათია ისმენეს პარტიის შემსრულებელს, სოფო გორდელაძეს ერგო. მისი ტემბრითა და შესრულებით ძალიან ვისიამოვნე. ასევე ძალიან მომეწონა იანგ იანგი, რომელიც მითრიდატეს პარტიას მღეროდა და განასახიერებდა. მისმა ვირტუოზულმა შესრულებამ, გათანაბრებულმა დიაპაზონმა, რეჩიტატივებმა და თავისუფალი ჟღერადობის მაღალმა ნოტებმა გამაოცა.

ყველაზე ძალიან რაც არ მომეწონა, აპარატურის ტექნიკური გაუმართაობა იყო. ხარვეზმა მე-2 მოქმედების შუა ნაწილში იჩინა თავი და თითქმის ნაწარმოების ბოლომდე შოკავდა მაყურებელს. თავდაპირველად რამდენჯერმე გაისმა წუილი, რომლის ხმამაც ორკესტრის ჟღერადობა გადაფარა და უკმაყოფილება გამოიწვია. შემდეგ აშლილი როიალის ხმა შემოგვესმა, რომელიც მოცარტისეული ჰარმონიის სრული ანტიპოდი იყო. ურყევ ტრადიციას კვლავ მობილურის რინგტონი წარმოადგენდა, როცა ერთ-ერთი პიანოს დროს ბიზეს “კარმენის” მარში გაისმა. კიდევ კარგი, რომ ხმამაღალი არ ყოფილა და დიდხანს არ გაგრძელებულა.

ასე თუ ისე, “მითრიდატეც” გადავაგორეთ და მას ბევრი “ბრავო” ხვდა წილად. დღეს პრემიერის მეორე დღეა, რომელსაც უკვე კონსერვატორიის სტუდენტები იმღერებენ. თუ საშუალება მომეცა, დავესწრები და შევადარებ.

P.S. ვინაიდან ქართული ჩანაწერი არ გამაჩნია, კოვენტ გარდენისეულ ვერსიას წარმოგიდგენთ, რათა მოისმინოთ 14 წლის მოცარტის ფანტაზია.

]]> http://zurriuss.ge/mitridate-di-ponto-mozart/feed/ 3 http://zurriuss.ge/dmitri-hvorostovsky/ http://zurriuss.ge/dmitri-hvorostovsky/#comments Sun, 06 Feb 2011 08:55:10 +0000 zurriuss http://zurriuss.ge/?p=5233 Continue reading →]]>

ავტორისეული

იგი მაგია. თეთრთმიანი შავით მოსილი მაგი. მაღალი და არასტანდარტული, ძალიან მოხდენილი ფრაკით. პედანტი ჯადოქარი. მისი სახელის გამოცხადებიდან რამდენიმე წამის განმავლობაში თავში უამრავმა აზრმა გამიელვა, თუ როგორია დმიტრი ხვოროსტოვსკი სინამდვილეში. რა სიმაღლისაა, როგორ მოძრაობს, რა ჟესტიკულაციას იყენებს, როგორ ურთიერთობს მაყურებელთან. იუთუბში ასჯერ ნანახი მაინც სიყალბედ მეჩვენება და ამასობაში პედანტი ჯადოქარი სცენაზეა.

ხვოროსტოვსკი ძლიერი მაგია. სხვათაგან განსხვავებით, მისი შელოცვა დასრულებამდე იწყებს მოქმედებას. ამასთან ერთად, უფრო დიდხანსაც მოქმედებს და გონზე მოსვლისათვის საათებია საჭირო (ჩემს შემთხვევაში დღეები).

იყო დრო, როდესაც აღარ უკვირდათ თვითმყოფადი ხმები. დღეს არტისტულობაც აღარ არის სიახლე. მეტიც, ვერც ამ თვისებების ერთობლიობით გააკვირვებ ვინმეს. მთავარი დღეს მაგიაა. საკუთარი თავის ვოკალური ტრანსფიგურაცია, რომელიც მსხვერპლთა გუნდს მომენტალურად აშეშებს, გონებას უთიშავს და მის მანიპულირებას მანამ არ მოეშვება, სანამ ზოგიერთს ექსტაზით სავსე ოხვრა არ აღმოხდება. ვინც ხვოროსტოვსკი საკუთარი თვალით იხილა, დამეთანხმება.

როცა ფილარმონიას რომელიღაც ჯანდაბა ადგილისათვის განკუთვნილი ბილეთით მივადექი. თითქმის დარწმუნებული ვიყავი, რომ წინ ნამდვილი ხელოვნება მელოდა და არა “პაპსა” არიებით “მარიაჟობა”. ასეც მოხდა. თამარ ივერმაც და ზემოხსენებულმა ბარიტონმაც ისეთი შემართებით და თავისუფალი ხმით იმღერეს, ერთ მომენტში გავიფიქრე, რამდენად ღირსია ჩვენი ორკესტრი ასეთი დონის ხმების აკომპანიმენტისა. ჩასაბერი ინსტრუმენტების ხრიალი და უზუსტობები ხომ ოპერის ორკესტრის სენია. თუმცა პედანტმა ჯადოქარმა ყალბ ნოტებს ყურადღება არ მიაქცია. როდრიგოს სიკვდილის სცენა იმხელა სუნთქვით იმღერა, უგემოვნო ტაშის დამკვრელებიც კი (ყოველი პიანო დასასრული რომ ჰგონიათ და უგუნურ აპლოდისმენტებს რომ შემოცხებენ) დაადუმა.

საბოლოო ჯამში “იავნანას” მორიგი საქველმოქმედო კონცერტი გულის გადაშლას უფრო ჰგავდა. ხვოროსტოვსკიმაც გულახდილად იმღერა და არც მაყურებელი დარჩენია ვალში. პოლიტიკა იქით იყოს და იმ დღეს მართლა ვფიქრობდი, რომ ხელოვნება ძალიან მაგარი დიპლომატიაა. ზოგჯერ დიპლომატიაზე მაგარიც.

პოსტი გამოქვეყნდა ჟურნალ “ტაბულას” ბლოგზე

წინამდებარე პოსტი შეიცავს საუბრებს ოპერაზე, საოპერო მუსიკასა და მსგავს უცენზურო თემებზე. ადმინისტრაცია გირჩევთ: თუკი აღნიშნული კონტენტის მიმართ არანაირი ინტერესი არ გამოძრავებთ, პირველივე დაწკაპუნებით გაეცალეთ აქაურობას.

ი ტაკ, ბაგემმა. ოპერა, რომელსაც მუდამ დაჰყვება ზამთრის ყრუ სუსხი, მრუმე ფიფქები. ძველი სახლის გაყინულ სხვენს მობობოქრე ახალგაზრდული სული, შეუპოვრობა, მეგობრების მხიარულება და იაფი ლუდი ათბობს. რისკისათვის ჩადენილი სისულელეები, გასათბობად დამწვარი შემოქმედება და არავითარი სინანული. ეს ბოჰემაა, ყოველთვის ახალგაზრდა, ყოველთვის ოპტიმისტი.

რუდოლფოსათვის საჭიროა ახალგაზრდა, ქორფა ტენორის ხმა. მიმისთვის – ლირიკული, იისფერი ტემბრის სოპრანო. ტყუილია, ვერც ერთი მომღერალი ვერ მოაფრინდება რუდოლფის პირველ სიტყვებს ისე მკვიცხლად, ისე ენერგიულად და მელოდიურად, როგორც ლუჩანო. რომ ამბობენ, პავაროტის თამაში არ ეხერხებოდაო, მთლად ეგრეც არ არის. უბრალოდ, იგი არ იყო მსახიობი და ვერაფრით განასახიერებდა იმ პერსონაჟს, ვისი ხასიათიც მის ბუნებაში არ იჯდა. უბადლოდ მღეროდა, მაგამ ვერ თამაშობდა. სამაგიეროდ, როდოლფოს საოცრად ბუნებრივად ასახიერებს. იმიტომ, რომ თვითონაა ზუსტად ასეთი: მხიარული, კეთილი და მარად ახალგაზრდა შეყვარებული ხელოვანი.

"ბოჰემას" ორიგინალური აფიშა (1896 წ)

“ბოჰემა”, პირველ რიგში, ოპერის სიცოცხლის გახანგრძლივებაა. როგორც ჩანს, ეს საკითხი ჯერ კიდევ მე-19 საუკუნის მიწურულს დაისვა. ოპერამ, რომელიც მაღალ მატერიებზე, უკიდეგანო სიყვარულსა და გმირობაზე მღეროდა, თითქოს ამოწურა თავისი თავი. მას ქარგავდა ჰენდელიც, მოცარტიც, დონიცეტიც, ვერდიც და ყველამ იგი ერთ დიდ ამაღლებულ გრძნობათა მავზოლეუმად აქცია. პუჩინი ის კაცი არ იყო, ეს ტენდენცია რომ გაეგრძელებინა. მან ერთი ღრმად ჩაისუნთა და ოპერას სხვა სული შთაბერა. ლიბრეტო ყოფითი სცენებით სავსე მოითხოვა, პერსონაჟებიც უფრო რეალისტურები და ინტიმურები, მუსიკა კი “მარტივი”, “ზედმეტი” მარცვლებისა და ფიორიტურების გარეშე. პუჩინის ოპერები სიმღერით გადმოცემული რეალური ცხოვრებაა. ესაა “ბოჰემაც”, რომლის პრემიერაც ტურინში, 1896 წლის 1 თებერვალს შედგა. წარმოდგენას თვით არტურო ტოსკანინი დირიჟორობდა.

Atto I

პარიზი, სახლის სხვენი

ი ტაკ, აკტ პერვი: წარმოდგენა პირდაპირ, ყოველგვარი შესავლისა და უვერტიურის გარეშე იწყება. ორკესტრის პირველივე ფორტეებიდან სამ წამში ფარდა იხსნება. ახალგაზრდა მეგობრები: რუდოლფო (პოეტი), მარჩელო (მხატვარი), შონარი (მუსიკოსი) და კოლენი (ფილოსოფოსი) ნაქირავებ სხვენს ძლივს ათბობენ. ამისათვის პოეტი თავის ძველ კრებულებს ღუმელში უკეთებს. ქირა კვლავ გადასახდელია და მალე სახლის პატრონიც მოადგებათ. თუმცა ამასობაში შონარი საკვებითა და სიგარებით ხელდამშვენებული შემოდის და მეგობრებს ეუბნება, რომ დღეს ყველანი ლათინურ კვარტალში, კაფე “მომუსში” ისადილებენ. რა თქმა უნდა, ბინის ქირით. ყველას უხარია და სხვენს ტოვებს. მხოლოდ რუდოლფო რჩება რამდენიმე წუთით, რომ სტატია დაასრულოს. კარზე სუსტი კაკუნი ისმის. ეს მიმია, მეზობელ ოთახში მცხოვრები მკერავი გოგონა, რომელსაც სანთელი ჩაუქრა და ასანის სათხოვნელად შემოვიდა. რუდოლფს მიმი მოეწონა და ცდილობს, არ გაუშვას. მიმი ასანთით ხელში გადის, მაგრამ მალევე ბრუნდება და ამბობს, რომ გასაღები აქ დარჩა (სინამდვილეში რუდოლფომ დაუმალა, რომ კვლავ დაებრუნებია).  მიმი გასაღებს ეძებს და, ამ დროს, რუდოლფო ხელს შეახებს.

(“Che gelida manina?” – რატომ გაქვს ცივი ხელები, ეუბნება რუდოლფო მიმის და საკუთარ თავს აცნობს. ბოჰემურ ტექსტზე აგებული არია გვირგვინდება ტენორის ძლიერი დო-თი. პუჩინიმ ეს ნოტი სიტყვა “იმედზე” (la speranza) დასვა, რათა ეჩვენებინა, რომ იგი ყოველგვარ მატერიალურ სიღარიბეზე მაღლა დგას. სწორედ ამ როლით დაიწყო დიდი ლუჩანო პავაროტის ეპოქა, ვის მღერასაც ახლა ისმენთ).

რუდოლფოს ამბის შემდეგ მიმი თავის თავზე ყვება, რომ, სინამდვილეში, ლუჩია ჰქვია. რომ სიყვარულსა და ჰარმონიაზეა შეყვარებული. (“Si, mi chiamano Mimi” – დიახ, მე მიმის მეძახიან – არიას მონსერატ კაბალიე ასრულებს. მისი ვეებერთელა სუნთქვა და საოცარი ტექნიკა ზუსტად ესადაგება ოპერის ამ გმირს).

ახალგაზრდა წყვილში დიდი სიყვარული იბადება. როდოლფო გადაწყვეტს, მიმი კაფეში თან წაიყვანოს და მეგობრებს გააცნოს. დუეტის ბოლოს ამჯერადაც მაღალი დო ჟღერს, რომელის სცენის კულისებიდან მოისმის. (ასრულებენ განუმეორებელი რენატა ტებალდი და იუსი ბროლინგი).

Atto II

ლათინური კვარტალი, კაფე "მომუსი"

მეორე მოქმედება ოპერის ყველაზე ხალხმრავალი ნაწილია. ქუჩაში მოსიარულეები, კაფეში მსხდომთ და ქუჩის მოვაჭრეებს, მყიდველთა და გამყიდველთ, მდიდრებსა და ღარიბებს, ყველას აქ მოუყრია თავი. არლეკინები ბავშვებს ართობენ, სხვები თავიანთ სხვები თავიანთ საქმეზე მიიჩქარიან. მეგობრებიც გამოჩნდნენ. აქვეა მუზეტაც, მომღერალი და მარჩელოს ყოფილი საყვარელი. ახლა მას სხვა თაყვანისმცემელი, მდიდარი ალსინდორი ახლავს, თუმცა მომღერალს იგი არ აინტერესებს. მარჩელოს  დანახვისას, მის გასაგონად გასაგონად, ვითომ თავისთვის, მღერას იწყებს (ანა ნეტრებკო ბრწყინვალედ უხდება ამ როლს. როგორც რამდენიმე დოკუმენტურ ფილმში ჩანს, “მუზეტას ვალსი” მისი ცხოვრებისეული კრედოა).

მარჩელო ეჭვიანობს, მუზეტასაც მეტი რა უნდა. თავის კავალერს მეწაღესთან აგზავნის და ახალგაზრდა მეგობრების სუფრას უერთდება. აღმოჩნდება, რომ შონარის ფული მათ სადილს არ ყოფნის. მუზეტას ეს არ ანაღვლებს და მოსამსახურეს ეტყვის, რომ ანგარიშს მდიდარი ალსინდორი გადაიხდის, თავად კი ბოჰემიელ მეგობრებთან ერთად მიდის. დაბრუნებული ალსინდორი აღმოაჩენს, რომ გააწბილეს.

Atto III

პარიზის შესასვლელ ჭიშკართან

მიმი მძიმედ ახველებს. ქალაქის ბოლოში იგი მარჩელოს სანახავად მოვიდა, რათა აუხსნას, რა მძიმე ყოფა აქვთ მასსა და რუდოლფოს. აღმოჩნდა, რომ მან მიმი შუაღამით მიატოვა. მხატვარი, რომელიც ახალ შეკვეთაზე მუშაობს, გაუმხელს, რომ რუდოლფოს ახლა მის საცხოვრებელში სძინავს. ამასობაში ისიც იღვიძებს და გარეთ გამოდის. მიმი დამალვას ასწრებს. მარჩელოს აინტერესებს, რატომ მიატოვა საყვარელი ადამიანი ამ შუაღამით. თავიდან რუდოლფო ცდილობს, იცრუოს, ვითომ მიმი ზედმეტად კეკლუცია, რომ მან ეს აიტანოს. ცოტა ხნის მერე კი ნაღვლიანი ეუბნება ნამდვილ მიზეზს. მიმი ძლიერ ავადაა, მას ტუბერკულოზი სჭირს. რუდოლფო ღარიბია და ვერაფრით ეხმარება, სწორედ ეს უკლავს გულს. იგი ფიქრობს, თუ ამ სიყვარულს მსხვერპლად შეწირავს და მიატოვებს, მიმი ვინმე მდიდარ თაყვანისმცემელს იშოვის, რომელიც დაეხმარება. მიმიმ ყველაფერი გაიგონა და რუდოლფოს დაენახა. მას სურს, მშვიდობით დაშორდნენ (არია, რომელსაც ახლა წარმოგიდგენთ (Donde lieta uscì - აქედან იგი მშვიდად წავიდა), სავსეა სევდიანი გრძნობით, მაგრამ იმდენად მატერიალისტურია, იმდენად რეალურ საგნებზეა ყურადღება გამახვილებული, დღევანდელი დრო გეგონებათ. არიას საოცარი სილამაზით ასრულებს ქართველი სოპრანო თამარ ივერი (ჯავახიშვილი).

მიმის სიტყვებით გულმოკლული რუდოლფო გადაწყვეტს, შერიგდეს და გაზაფხულამდე ერთად დარჩნენ. კვლავ განახლებული სიყვარულის პარალელურად ურთიერთობა ეძაბებათ მარჩელოსა და მუზეტას. როცა ერთნი რიგდებიან, მეორენი ჩხუბს იწყებენ.

Atto IV

ისევ ბოჰემიელი მეგობრების სხვენი

რუდოლფო წერს, მარსელო ხატავს, თუმცა ვერც ერთი მათგანი საქმეს გულს ვერ უდებს. ორივეს თავიანთ სატრფოსთან არეული ურთიერთობა არ ასევენებს (ჩანაწერს, რომელსაც ახლა გთავაზობთ, თამამად შეიძლება, ეწოდოს უნიკალური, რადგან მას ორი ყველაზე ცნობილი ტენორი მღერის: ლუჩანო პავაროტი და პლასიდო დომინგო. საკითხავი სწორედ დომინგოს პარტიაა, სადაც იგი მარჩელოს, ანუ ბარიტონის ხმას მღერის. ეს გალა კონცერტი წლების წინ ნიუ-იორკის მეტროპოლიტენ ოპერაში გაიმართა).

შემოდიან შონარი და კოლინი, რომელთაც საჭმელი მოაქვთ. კიდევ ერთ დღეს გადააგორებენ შიმშილსა და სიცივის გარეშე. მიუხედავად ცხადად შემოტეული რეალობისა, ახალგაზრდა ბოჰემიელები მაინც ხარობენ. მათთვის ეს სასიცოცხლოდ აუცილებელია. მხიარულებას შემოსული მუზეტა არღვევს, რომელმაც ცუდი ამბავი მოიტანა: მიმი, რომელიც გაზაფხულის დადგომის თანავე რუდოლფოს დაშორდა და ვიკონტი თაყვანისმცემელი გაიჩინა, მიტოვებული აღმოჩნდა. ახლა იგი ძალიან მძიმედაა. მუზეტამ ქუჩაში მოხეტიალე იპოვა და აქეთ წამოიყვანა. დაუძლურებულ მიმის საწოლში აწვენენ. სასწრაფოდ რამე უნდა იღონონ, თორემ ხელში ჩააკვდებათ. მუზეტა და მარჩელო მუზეტას საყურეების გასაყიდად წავიდნენ, რათა წამალი უყიდონ. კოლინი თავისი პალტოს დასალომბარდებლად მიდის. რუდოლფო და მიმი მარტონი რჩებიან, ისევე, როგორც ოდესღაც, იმ ბედნიერ დღეს. მათი სიყვარული სამუდამოა, დაშორება კი დროებითი თავის მოჩვენება. მუზეტა და მარჩელო წამლით ბრუნდებიან. ექიმიც მალე მოვა. მუზეტა მიმის გათოშილ ხელებს თავის მუფთაში აწყობს და ისიც იძინებს. რუდოლფოს იმედი აქვს, რომ ყველაფერი კარგად იქნება. მუზეტა ლოცულობს. თითქოს, ყველაფერი მიწყნარდა. უეცრად შონარი მიმის საწოლზე უსულოდ დაკიდულ ხელს აღმოაჩენს. ახლა უკვე გვიანია, აღარაფერს აქვს აზრი. მიმი მოკვდა.

ეძღვნება ყველა უჩინარი, უქონელი და კეთილ ადამიანი ხსოვნას, რომელთც ასე დაელიათ სული.

მერე რა, რომ ზამთარია.

]]> http://zurriuss.ge/la-boheme/feed/ 4