რატომ არ არის ქუთაისში ზღვა? აქ ხომ ყველაფერია იმისთვის, რომ კეთილმა ზღვამ გაიხსენოს დინოზავრების ეპოქა და გული მოუბრუნდეს საჩვენოსკენ.

ქუთაისში მზე ისე ლამაზად ჩადის, როგორც ზღვის ჰორიზონტს მიღმა.

ღრუბლებიც ზუსტად ისე ფერადდება, როგორც ტალღების თავზე გაწოლილი მლაშე ქარავანი.

აქაც ისეთივე პალმებია, როგორებიც ბათუმის ბულვარში, მაგრამ მის ბოლოს ზღვა იზმორება, აქ კი – მეზობლის ჭიშკარი. არადა, რომ არ იცოდე, რომ ქუთაისში ზღვა ა(ღა)რ არის, ერთი წუთით მოგელანდება კიდეც.

ქუთაისიც ხომ ისეთივე სირისტიანია, როგორც აჭარა… მაგრამ ზღვას მაინც აჭარა ურჩევნია.

ონკანში წყალი აქ დღეგამოშვებით მოდის. რა მოხდება, დანარჩენ დღეებში ზღვამ რომ იდინოს.

ქუთაისში ქარიც ზღვის მხრიდან უბერავს… თუმცა ქარს ზღვა უკვე დიდი ხანია, არ მოუტანია.

აქ ზუსტად ისეთი აივნიანი და ორსართულიანი სახლებია, როგორიც აჭარაში… თუმცა, თუ თვალები არ დახუჭე, აივნიდან ზღვას ვერ დაინახავ.

აქ მთავარი ქუჩაც კი ზღვას გასცქერის… უბრალოდ, ახლა სარემონტო სამუშაოებია და მას დროებით დასახლებული ადგილის ბანერი ჩამოაფარეს.

ახლა კი დაიძინეთ. ტკბილად იძინეთ. ლოყით გამთბარი ბალიში გადააბრუნეთ და სახე გრილ ზედაპირში ჩარგეთ. გჯეროდეთ და ზღვა აუცილებლად მოვა.

ვისაც ეს სახელი პრიველად გესმით, ამიერიდან იცოდეთ, რომ სანამ ბათუმამდე მიხვალთ, ჯერ დაბა ჩაქვი უნდა გაიაროთ, რომელსაც ბავშვობაში “ჩარკვს” ვეძახდი (ეგ არაფერი, ქობულეთი საზღვარგაერეთ მეგონა). ადგილი, რომელსაც ბუნებამ საჩუქრად სიმშვიდე უბოძა. პირველი ადგილი, სადაც მე ზღვაზე “დარჩენით” წავედი და ზაფხულის ყველაზე საჩემო 3 დღე გავატარე.

ჩაქვში ჩვენი ნათესავის ნაცნობის, ქართლოსის სახლი დგას, რომლისთვისაც ამ ჩვენს ნათესავს ყოველ ზაფხულს ახალგაზრდა ფეხბურთელთა გუნდი “ზბორებზე” ჩაჰყავს. ორსართულიანი და, რაღაცნაირად, თავისუფალი სახლი, პირველი დანახვისთანავე სახლი გაგრას მაგონებდა, რომელიც წესიერად არც კი მახსოვს.

სახლიდან ზღვამდე მომცრო ევკალიპტის ტყეა, რომელიც რაღაცნაირად მაგონებს მაუგლის მუტლფილმს

ჩემთვის ყველაზე არაჩვეულებრივი დასვენება ყველაზე მარტივი დასვენებაა. დასვენება და არა გართობა. როცა ზედმეტი საზრუნავი თავიდან სამიოდ დღით მაინც ამოყრილი გაქვს და ცდილობ, მადიანად დაეწაფო ბუნებას. რომ ჩავედით, დაუწერელი წესის თანახმად, ეგრევე ზღვაში შევცვივდით, მერე ამოვბარგდით და გარემოს თვალიერებას შევუდექით. სულ ვამბობ ხოლმე, თაკარა მზეში ზღვაში არ ჩავალ-მეთქი, მაგრამ რა ხეირი.

ცხოვრებაში პირველად გადავიყავი თმა შუაზე და მივხვდი, ეს შეცდომა აღარ უნდა გამემეორებინა :დდ

სახლი

სახლი ზღვიდან 100 მეტრის მოშორებით, ევკალიპტის მინიტყის გვერდით დგას. პირველ სართულზე სტუმრებისთვის განკუთვნილი საცხოვრებელია თავისი საშხაპე-სამზარეულოთი და რკინის ორსართულიანი საწოლებით, მეორე სართული კი ქართლოსის ოჯახის წევრებსა და კომპიუტერებს უკავიათ. ეს ადგილი ჩაქვის ინტერნეტკაფეცაა და ყველა ქაუნთერის ოსტატი აქ იყრის ხოლმე თავს. ქართლოსი ჩემპიონატებსაც აწყობს და გამარჯვებულის ფოტოს კედელზე მიაჭიკარტებს ხოლმე. ჩემმა ძმამ და მამიდაშვილმაც სცადეს გაბრძოლება (აბა, მე ქაუნთერი ერთხელ და უკანასკნელად ვითამაშე) და ისე უცბად წააგეს, აზრზე მოსვლაც ვერ მოასწრეს. რამდენიმე თამაშის არსებობის შესახებ სწორედ ჩაქვში გავიგე და Crazy Frog-ის შეჯიბრს ახლაც დავეძებ.

ჩემი ძმა და მამაჩემი პინ-პონგის თამაშში. როგორ მიხარია და როგორ მაკლია, რომ ოჯახის წევრები (განსაკუთრებით, უფროსი და უმცროსი) ერთი საქმით არიან დაკავებულნი.

ქართლოსი

ქართლოსი საინტერესო და უცნაური ადამიანია. გარდა იმისა, რომ აჭარულ კილოზე საუბრობს, ახასიათებს ჰიპნოზისმაგვარი რაღაცები. მაგალითად, შეუძლია, 1 საათის განმავლობაში თვალისდაუხამხამებლად უყუროს ერთ საგანს და ირწმუნება, რომ შემდეგ ადამიანს ძალუძს ამ საგნის დამორჩილება. ამის ჭეშმარიტებაზე თავს ვერ დავდებ, სამაგიეროდ ბევრჯერ გამომიცდია ქართლოსის ზეგავლენა: თვალს თვალში გაგიყრის და შანსი არაა, არ დაგარწმუნოს, დაგაინტერესებს მაინც. ისე საუბრობს, აუცილებლად ჩაგითრევს და გაიძულებს, მოუსმინო. კიდევ ხმარობს სიტყვა “წვალებას” მ-ს დამატებით. შედეგად, გა-მ-წვალებული ქართლოსი გვრჩება.

ირაკლი და მე

ზღვა

ჩაქვში, ჩემი აზრით, ყველაზე სუფთა ზღვაა სარფის შემდეგ (კვარიათიც კარგია, მაგრამ მე ეს მირჩევნია). ჯერ ერთი იმიტომ, რომ აქ დამსვენებელი ნაკლებია (იმიტომ, რომ გართობა ნაკლებია და ეს მახარებს!), მეორეც, ჩაქვი ქობულეთსა და ბათუმს შორის მდებარეობს და ამ მონაკვეთზე ზღვა უფრო შეჭრილია ხმელეთში, რაც თავისებურ ყურეს ქმნის. შედეგად, ზღვის დინება ამ ადგილს გვერდს უქცევს. კიდევ ერთი: ჩვენმა ნათესავმა გვითხრა, რომ დალოცვილი ადგილია, რადგან ჯერ არ ახსოვს, აქ კაცი დამხრჩვალიყოს. როდესაც ჩაქვში ვცურავ, ისეთი შეგრძნება მაქვს, რომ ამ ზღვის რაღაც ნაწილი მართლა ჩემია  და რომ ამაში არავინ მეცილება. ვერც ქობულეთში, ვერც ურეკში და, მით უმეტეს, ვერც ბათუმში ვიგრძენი სხეულის ისეთი სიმშვიდე, როგორიც აქ. ეს მაშინ, როცა მზის ჩასვლისას წყლის ზედაპირზე გავწექი და მოწითალო ტალღოვანი ზედაპირი ჩემს ირგვლივ ლივლივებდა.

ჩაქვის ბუნგალოებს კი ეს ვიდეო მომაგონებს.

ბოლო დღეს ჩოლოქის ატრაქციონის დასალაშქრად წავედით. აქ უკვე ყველამ მოვილხინეთ და, საქანელების წყალობით, ყირაზე გადავედით. მერე გუდა-ნაბადი ავიკარით და ქუთაისისკენ წამოვედით.

 ეს იყო შორეულ 2007 წელს. იმ დროს, როცა არც ომი არსებობდა და არც გაძვირებული გადასახადები.

ჩემს მეხსიერებაში არც ერთ ადგილს ისეთი მგრძნობიარე ზეგავლენა არ მოუხდენია, როგორც ჩემს ეზოს. რომ გავიხსენებ, ბოლო 10 წლის მანძილზეც კი წარმოუდგენლად შეიცვალა. ზუსტად 2001 წლის ივლისში აქაურობას დიდი კაკლისა და ბეტონის მაგიდაშემოვლებული ლეღვის ხე ჩრდილავდა, კიბის გვერდით წითელი ბალი ფეთქავდა, ეზოში მუხლამდე ბალახი ბიბინებდა. დღეს მათგან არაფერია დარჩენილი, თუმცა ეზო ახლაც სიმწვანეშია ჩაფლული. ისე, როგორც მე მიყვარს.

უკანა ეზოში ვაშლი, ატამი, მსხალი და ბალი დავრგეთ. ძალიან მიხარია, რადგან ეზო ეზოს დაემგვანება: ძველის მსგავსად, ნებისმიერი ხილი ხელის ერთ გაწვდენაზე მექნება და სახლსაც სიმწვანე დაფარავს.

ბონუს:

თევზუნიები შამფურზე

ვინი - მზადება დისერტაციისათვის

P.S. არაფრის ხვეწნას არ დაგიწყებთ, უბრალოდ, თუ ქუთაისში აღმოჩნდებით და თავისუფალი დროც გექნებათ, შეგიძლიათ, მომიკითხოთ და, თუ მეც ქალაქში ვიქენი, რაზეა ბაზარი. ბოლოს და ბოლოს, ხილს მაინც გაჭმევთ

თბილისი-ქუთაისის მარშრუტით, დაახლოებით, თვეში ერთხელ ვსარგებლობ. წლებია, რაც ერთსა და იმავე გზას მანქანის ხან მარჯვენა, ხან მარცხენა ფანჯრიდან გავცქერი. ძალიან ბევრი დეტალი მახსოვს. ხოლო ის, რაც დღეს ვნახე, ჩემს მეხსიერებაში არ ყოფილა და ამიერიდან სამუდამოდ დარჩება.

ვიდეოში, რომელიც შარშან ზამთარში გადავიღე, ჩემ უკან სასაუზმე “რიკოთი” ჩანს.

ასე გამოიყურება ეს ადგილი დღეს... აღარ არსებობს არც ერთი შენობა. დარჩა ტირიფი, რომლის ქვეშაც წყარო მოედინებოდა

წყლის მიერ ძირგამოთხრილი ტყის კვალი აქაურობას ცხადად ატყვია

მეწყერის მოწყვეტის 20-მდე ადგილი ავტობუსის ფანჯრიდან შევამჩნიე. მთებშიც, დაქანებულ ადგილებზე და, განსაკუთრებით, მდინარის სიახლოვეს მიწა ბევრგანაა მოწყვეტილი.

ბუნებაში მეწყერი ჩვეულებრივი მოვლენაა, უბრალოდ, შედეგები ჩვენთვისაა დამანგრეველი. დროთა განმავლობაში, დამეწყრილ ადგილას სიმწვანე აუცილებლად გაიხარებს. მთავარია, ეს ჩვენი სიცოცხლის ფასად არ მოხდეს და ასევე მთავარია, მეწყერიც ჩვენი ახირებების შედეგად არ ჩამოწვეს.

ტიციანს ეს რომ ენახა, არამგონია, ლექსი მეწყერისთვის შეედარებინა. თუმცა ამას დედაბუნების ხასიათზე ნამდვილად არ უმოქმედია და მეწყერი კვლავინდებურად ხდება. ესაა, რომ მას უფრო და უფრო მეტი ადამიანის სიცოცხლე მიაქვს. მაინც რა იწვევს მეწყერს?

2009 წლის მონაცემები

მოკლედ, მეწყერი გეოლოგიური მოვლენაა, როცა ფერდობს გარკვეული ნაწილი მოწყდება და სიმძიმის ძალის გავლენით ჩაცურდება. ეს, ძირითადად, ხდება ისეთ ადგილებში, სადაც თიხისა და წყალშემკავებელი (თიხოვანი) და წყლიანი (მაგ., ქვიშა-ხრეშიანი) ქანები ერთმანეთს ენაცვლება და შრეთა დაქანება კალთის დაქანების თანხვედრილია. ანუ ფენა-ფენად განლაგებულ ქანები, დიდი ალბათობაა, მეწყერის გამომწვევი გახდეს. ამ სტიქიას ასევე იწვევს მიწისძვრა და ადამიანის სამეურნეო საქმიანობა, მოკლედ, ყველაფერი ის, რაც ნიადაგის ფენებს შეარყევს. აი, კიდევ ერთი მაგალითი:

რაც შეეხება რიკოთსა და მის მიმდებარე ტერიტორიაზე მომხდარ ტრაგედიას, ამას არავინ მოელოდა. განა იმიტომ, რომ ამ ადგილს რაიმე არადამეწყრადისა სცხია, არამედ იმიტომ, რომ იქაურობა დიდი ხანია, არავის შეუსწავლია. თურმე, როგორც გაირკვა, ქვეყნის ფერდობების 65% პოტენციურად მეწყერსაშიშად შეიძლება ჩაითვალოს. აქედან გამომდინარე, კითხვაზე “მეწყერი ვჭამოთ?”, პასუხი ნებისმიერ შემთხვევაში ჰო-ა.

მეორე მხრივ, კარგია, ახლა მაინც რომ “გაიასნდა” პოტენციურად მეწყერსაშიში ზონების ამბავი. აწი გეცოდინება მაინც, წვიმიან ამინდში რა შეიძლება, დაგემართოს თუ “ნი ტო” ადგილას ამოყავი თავი. გლობალური დათბობის პირობებში კი, როცა წყლის დონე და, შესაბამისად, ნალექის რაოდენობა იმატებს, დაუპატიჟებელი ტალახიანი სადილების რიცხვიც გაიზრდება. კიდევ ერთი უჟასი თქვენ:

სხვათა შორის, მეწყერის წარმოქმნის ალბათობა მცირდება, თუკი ტერიტორია ხეებითაა დაფარული. სწორედ მათი სისტემატური გაჩეხვის გამო ხუთიოდ წლის წინ დასავლეთ საქართველოში მეწყერის ჩამოწოლის მთელი ციკლი დაფიქსირდა. ასე რომ, თუ არ გვინდა, ერთ ტალახიან დღეს მეწყერი ვჭამოთ (თუ ვჭამეთ, ესეც კარგი), უნდა დავრგოთ ხეები, ი ტოჩკა.

ეს საოცრება 1200 წლის წინათ აღმოცენდა, 600 წელიწადს იარსება და მერე ისე უეცრად გაქრა, როგორც გამოჩნდა. ქხმერთა იმპერია სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიას აკონტროლებდა. ძალით, დიდებითა და მნიშვნელობით ეს ცივილიზაცია თავისუფლად შეგვიძლია, შევადაროთ რომს. იმპერიის დედაქალაქი ანკორი შეიცავს იმაზე მეტ ქვას, ვიდრე ეგვიპტის პირამიდები და იკავებს იმაზე მეტ ტერიტორიას, ვიდრე თანამედროვე პარიზი. მეტიც, ამ ქალაქის მოსახლეობა, თავის დროზე, მილიონს შეადგენდა და მსოფლიოში პირველ ადგილზე იდგა.

ანკორ უატი, ქალაქის მთავარი ნაგებობა და ღირსშესანიშნაობა. ტაძრის აგებას, დაახლოებით, 30 წელი დასჭირდა. სწორედ ეს ნაგებობაა გამოსახული კამბოჯის დროშაზე, რადგან ანკორი სწორედ ამ სახელმწიფოს ტერიტორიაზეა.

საუკუნეების განმავლობაში ეს ადგილი ევროპისათვის მხოლოდ მითებისა და ზღაპრების ნაწილი იყო, მანამ სანამ 1860 წელს ფრანგ ნატურალისტი ანრი მორო თავად არ ეწვია დიდებულ და მიტოვებულ ქალაქს. სწორედ მისი ჩანაწერებისა და ჩანახატების წყალობით გაჩნდა დიდი ინტერესიცა და ბევრი კითხვაც ანკორის შესახებ: ვინ იყვნენ მისი მშენებლები, რომლებიც ადგილობრივ ენაზე ქხმერებად იწოდებოდნენ ან რატომ მიატოვეს მათ ასეთი დიდებული ქალაქი?

მეფე სურიავარმან II-ის ბარელიეფი ანკორ ვატის კედელზე

ანკორ უატი, ცისა და მიწის გამაერთიანებელი ნაგებობა, მეფე სურიავარმან II-ის დროს, მე-12 საუკუნეში აიგო. აზიური ხუროთმოძღვრების ეს შედევრი ინდუიზმის ღმერთთა პანთეონია. ტაძრის შუა, ყველაზე მაღალ კოშკში ღმერთ ვიშნუს ქანდკება იდგა და, სავარაუდოდ, იქვე ინახებოდა მეფის ფერფლიც.

ანრი მუოს ეს ნახატი, შეიძლება ითქვას, ანკორ უატის პირველი დუბლირებული გამოსახულებაა.

ეს ბარელიეფი ერთ-ერთი დერეფნის მთელს კედელს მიუყვება და მასზე კეთილისა და ბოროტის ჭიდილია გამოსახული. თოკს, რომელიც გველის სახითაა წარმოდგენილი, ერთ მხარეს ღმერთები ეწევიან, მეორე მხარეს კი - დემონები. ამ ჭიდილში გამოიყოფა რძე, რომელიც სიცოცხლის სიმბოლოა. მხარეების მსაჯული კი თავად ვიშნუა, რომელიც შუაშია გამოსახული.

აფსარები ღვთაებრივი ქმნილებები იყვნენ, რომლებიც მეფეებსა და ღმერთებს მეგზურობას უწევდნენ.

ანკორ უატი, როგორც ანკორის სულიერი სიმტკიცის სიმბოლო, თავის თავში აერთიანებს მთელს კოსმოსს, რომელიც ქვაშია გამოსახული, ყველა დეტალი აქ სიმბოლურ დატვირთვას ატარებს.

1177 წელს უძლეველი იმპერიის ქალაქი ვიეტნამელებმა ტომებმა აიღეს და ტაძარი გაძარცვეს და დაწვეს. თუმცა ქხმერებმა მაინც მოახერხეს მოთარეშეთა განდევნა. ჯაიავარმან VII-მ მათზე გაიმარჯვა და ანკორი ისევ ქხმერებს დარჩათ. მიუხედავად ამისა, ანკორ უატი მიტოვებული აღმოჩდა და მასზე ზრუნვა ჯუნგლებმა “იკისრა”. ეს იმიტომ მოხდა, რომ გამარჯვებულმა მეფემ ახალი ტაძრის აგება გადაწყვიტა და, რაც მთავარია, არა ინდუისტურის, არამედ, ბუდისტურის.

looks like Fort Boyard

ფოტოები, ფოტოები… როცა შენს თვალწინ ზუსტად ის წამი გაიელვებს, რომელიც აუცილებლად უნდა გააჩხაკუნო და იცი, რომ, ფოტოაპარატის ნაცვლად, ჯიბეში ერთი ჩვეულებრივი მობილური გიდევს, სული წაგძლევს, ადგები და გადაიღებ. სხვანაირად მართლა ვერ დავახასიათებ ჩემ მიერ გადაღებულ ამ სურათებს. ვიცი, დღეს ბევრს არ ეფოტოება და მიტინგების თემა ურჩევნია, მაგრამ ამას ახლა თუ დავპოსტავდი, თორემ მერე, არამგონია, გამებედა ან გამხსენებოდა.

თბილისის ზღვაში მოძირალი სტადიონი

ერთ წვიმიან დღეს

გულწრფელად უტვინო გამოხედვა

ბორგავდა

ზოლებიანი ოთხფეხი

ახლოს არაფრით მოვიდა, რომ თვალები გადამეღო

ჭყეტელა

პა

I’ve been watching HOME for a long time and still wonder how self sufficient is our planet. Despite the fact that the man kind uses the 4 billion-year-old heritage, Earth still goes on “living”. But soon it will expire its last resources and then death will start. Earth might regain its greenery and some forms of life but it will happen after the death of human, the most wise animal on the planet who wasn’t wise enough not to pill down the branch he was sitting on.

Here, on the pictures taken by Yann Arthus Bertrand, you’ll see what we still have and without what our life will not exist.

დღეს დიდი ხნის ოცნება ავიხდინე და 11 წლის შემდეგ კვლავ ვნახე სათაფლია, სრულიად შეცვლილი და გაუმჯობესებული. სათაფლია ყოველთვის მიყვარდა იმიტომ, რომ დინოზავრები მიყვარდა. იმ დროს, როცა კლასგარეშე ლიტერატურის დანახვა არ მინდოდა, ეგვიპტითა და დინოზავრებით ვიყავი გატაცებული და ენციკლოპედიებში ვიქექებოდი. იქიდან გავიგე სტალაქტიდების, სტალაგმიტებისა და სტალაგნატების შესახებ და შემიყვარდა დედამიწის ეს ერთ-ერთი ყველაზე ლამაზი და ამოუცნობი სამყარო.

როცა სათაფლია პირველად ვნახე, 1996 წლის ივნისი იყო. მაშინ ასე გამოვიყურებოდი და ვიჭყანებოდი…

ის დღე ძალიან კარგად მახსოვს, რადგან პირველად მოგვიწია კლასელებს, სკოლის გარეთ გვეცხოვრა ერთად და სხვა თვალით დაგვენახა ერთმანეთი. ვინ როგორ ჭამდა, როგორ ერთობოდა იმ დროს, როცა არც სკოლის და არც გაკვეთილების ხსენება არ იყო. მაშინ სათაფლია ერთი მოუვლელი ტყე იყო, დინოზავრების ნაკვალევი კი – ერთი ბეტონის მსგავსი დაღმართი, უცნაური სამთითა ანაბეჭდებით. ვისაც სად უნდოდა, იქ შლიდა სუფრას და, რამდენადაც მახსოვს, არც ბუნების დაცვაზე იდებდნენ თავს.

შემდეგ სათაფლია მე-8 კლასში ვნახე. მაშინ საექსკურსიო ჯგუფ “პილიგრიმის” პრეზიდენტი ვიყავი და დროშას დავატარებდი. იმ დღეს ბევრი დავლიეთ და ქუთაისამდე (9 კმ) ფეხით ვიარეთ. სახლში მისვლისას ფეხებს ვეღარ ვგრძნობდი. ა$ღარ მახსოვს, ვნახე თუ არა იმ დღეს ნაკვალევი, თუმცა მღვიმეში ნამდვილად ვიყავი.

გავიდა 10 წელი და ახლა სრული სერიოზულობით, ყოველგვარი გართობის გარეშე მინდოდა ნაკვალევის ნახვა. უკვე საკმაოდ წამეკითხა დინოზავრთა შესახებ, მენახა დოკუმენტური ფილმები და მინდოდა, მცოდნოდა, ზუსტად რა ჯიშის დინოზავრები დადიოდნენ ჩვენს მიწაზე. ყველა დანარჩენი – ვიდეოში:

დაფიქრებულხართ იმაზე, თუ რამდენი დღე და ღამე, ამვლელ-ჩამვლელი, მზე თუ სტიქიური უბედურება უნახავს თუნდაც იმ ხეს, ჩვენი ფანჯრიდან რომ მოჩანს? ეს მაშინ, როცა ჩვენ მივდი-მოვდივართ, ვჭამთ, გვძინავს ან ფეისბუკში ვართ. ამ დროს ქუჩაში, ქალაქში, სოფელში, მთაში, ან, სულაც, დედამიწაზე “ვიღაცები” უბრალოდ არიან და ყველაფერს აკვირდებიან, აბსოლუტურად ყველაფერს. და, რაც მთავარია, იმახსოვრებენ…

_ვა, წვიმა წამოვიდა?

_ჰო, მაგარია. თითქოს აცივდა.

_აცივდა კი არა, დათბა. უბრალოდ, ახლა აცივდა. გახსოვს, ხომ, ზაფხულში წვიმის დროს ჩემს ქუჩაზე ხის ქვეშ რომ ვისხედით?

_ჰო. ერთი ვეებერთელა ხე მთელს ქუჩაზე. არადა, რა აზრი ჰქონდა იქ ჯდომას. ხომ მაინც ვსველდებოდით.

_ეგ ხე მოჭრეს ორი დღის წინ.

_უი, ხო? ტეხავს. რატომ?

_ახალმა მეზობლებმა ამოიჩემეს. არიქა, მეხი დაეცა და ტოტები დაუხეთქაო. მოტყდება და პირდაპირ ჩვენს სახლს დაელეწებაო. და ყველა გოიმივით დაეთანხმა. ნეტა, ის თუ მაინც იცოდნენ, რომ იშვიათი ჯიშის ძელქვა მოსპეს. თან, რა საზიზღრულად: დილით “დრუჟბის” ხმამ გამაღვიძა და ფანჯრიდან რომ გადავხედე, უკვე მოთავებული ჰქონდათ საქმე. დარწმუნებული ვარ, ჯერ ნაჯახით დაუწყებდნენ ჩალიჩს და არაფერი გამოუვიდოდათ. იცი რატომ? იმიტომ, რომ ამ ჯიშის ძელქვას ნაჯახი ვერ აპობს. ადამიანის გამომგონებლური სიდამპლეც სწორედ აქ ერთვება…

ყველაზე ახლოს ჩრდილოეთ პოლუსთან ყველაზე ყინულოვანი ტყე, ტაიგა მდებარეობს. დედამიწის ეს ადგილი, მეტწილად, დაუსახლებელია და ტაიგაც ხელუხლებელი რჩება, რის გამოც ეს შრე დედამიწაზე არსებული ხეების მესამედს მოიცავს. ამ წიწვოვანი გიგანტის მიერ გამოყოფილი ჟანგბადი მთელს პლანეტაზე ახდენს ზეგავლენას.

_არადა, რაც თავი და შენი სახლის აივანი მახსოვს, სულ მაგ ხეს ვუყურებდი. ზამთარში, ფოთლოლგაცვენილი რომ იდგა, “დინოზავრს” ვეძახდი. ზაფხულში მის ქვეშ ავეყუდებოდი, ნიკაპს ქერქზე მივაჭერდი და მაღლა ავხედავდი. ხის ნაპრალები დიდ კანიონს ჰგავდა. სულ მეგონა, რომ ყველა ძაღლს იმახსოვრებდა, რომელიც მიაფსამდა და მინდოდა, ერთ დღეს ყველა სათითაოდ ეცემა…

პლანეტის შუა ნაწილისკენ გიგანტური სეკვოია, მსოფლიოს ყველაზე მაღალი ხე იზრდება. ამ წიწვოვანის სიმაღლე 50-დან 85 მეტრამდე აღწევს. ადგილი, სადაც სეკვოია იზრდება, უხვადაა მზის სხივითა და ტენით გაჯერებული, რის შედეგადაც ეს ხეები ათასობით წელიწადს ცოცხლობენ.

_მე-7 კლასში ვიყავი, როცა სკოლაში მეგობარმა არაყის ბოთლი მოიტანა, საკლასო ოთახში დააბრეხვა და ცეცხლი წაუკიდა. გახსოვს, ხომ? გარიცხვას იმან გადაარჩინა, 3 დღის განმავლობაში იმ ძელქვაზე რომ იმალებოდა. მერე ემოციებიც ჩაცხრა. ერთი წლის შემდეგ ჩემი ნახატები მანდ გამოვფინე. შენ უკვე მეორეში იყავი გადასული. არც არაფერი მკითხეს, ისე მიალურსმეს სურათები ხეს. იმავე სა$ღამოს, როცა გამოფენა დამთავრდა, ჩემი ხელით ამოვაცალე ყველა ლურსმანი.

თითქმის იმავე ზონაში, სადაც სეკვოიაა, ოღონდ პლანეტის სულ სხვა მხარეს, ბაობაბი იზრდება. დედამიწის ყველაზე განიერი ხე აფრიკის მიდამოებში ხარობს და დიდ გვალვებს წვიმის სეზონზე დაგროვილი წყლით უძლებს.

ბაობაბი მხოლოდ ვეებერთელა ხე რომ არ არის, ეს, ძირითადად, ჩიტებმა და მაიმუნებმა იციან. წვიმის სეზონზე, როდესაც ხე მთელი ძალით იწყოვს წყალს ნიადაგიდან, მის "უსიცოცხლო" ტოტებზე ასეთი ყვავილები გამოიზრდება.

_ მე, კიდევ, არ მახსოვს, რომ ეგრე გაგეფანატებინოს ხეებზე. არა, მეც მიყვარს, მაგრამ რავი.

_ გეტყვი: მე იმიტომ მიყვარს ხეები, რომ მათში ძალას ვგრძნობ, დაცულობისა და იმედის დიდ ძალას. ხეს რომ გადაჭრი, მის რგოლებს დააკვირდი და დარწმუნდები, რომ წელიწადის ნებისმიერი ცვლილება მასზეა აღბეჭდილი. მარტო ჩრდილოეთსა და სამხრეთს არ “გეუბნება” მისი რგოლები. ზოგი ხაზი სუფთა და აკურატული, ზოგი კი დანჯღრეული და ამოჩორკნილი. იმიტომ, რომ იმ წელს რაღაც საშინელება მოხდა და ხეს ეს ახსოვს. გადის დრო და ხან ერთ  კარტოფილივით გაციებულ მეზობელს მიარბენინებენ სასაფლაოზე და ხან მეორეს. ისტორიას კი უმნიშვნელო და ყოფითი ფაქტების დამახსოვრება ეზარება. ჰოდა ვინ იმახსოვრებს ავარიებს, ჩემი ველოსიპედიდან ჩამოვარდნის შემთხვევებს, ჯოკერში ვინ რამდენი მოიგო და ვის რა კარტი ჰყავდა? ვინს ახსოვს, ზუსტად რამდენმა მელოტმა ჩაიარა ამა და ამ დღის ამა და ამ დროს, ვინ დაითვალა ცაზე გავარდნილი მეხი ან მომწყდარი ვარსკვლავი? იცი ?

ხ.ე.

P.S. ადამიანებიც ხეებს ჰგვანან. ბერდებიან, ხმებიან და მეხსიერება სკლეროზის ქერქად ექცევათ.